नागपूर, (प्रतिनिधी) ८ नोव्हेंबर - ग्रामीण महाराष्ट्राच्या समृद्ध सामाजिक आणि कृषी संस्कृतीचे जतन करत नागपूर जिल्ह्यातील नरखेड तालुक्यातील 'लोहारी सावंगा' या गावाने ग्रामविकासाची एक वेगळी आणि आदर्श ओळख निर्माण केली आहे. स्वातंत्र्यानंतर अवघ्या एका वर्षात, म्हणजेच १९४८ मध्ये स्थापन झालेल्या या ऐतिहासिक ग्रामपंचायतीने काळाच्या ओघात आधुनिकतेची कास धरत शाश्वत विकासाचा प्रवास अखंड सुरू ठेवला आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या नुकत्याच झालेल्या दौऱ्याच्या पार्श्वभूमीवर या गावाच्या गौरवशाली यशोगाथेला पुन्हा एकदा नवा उजाळा मिळाला आहे.
कृषीप्रधान अर्थव्यवस्था आणि पीक विविधता
लोहारी सावंगा गावाच्या प्रगतीचा आणि अर्थव्यवस्थेचा मुख्य कणा ही येथील शेतीच आहे. विदर्भातील कृषी समृद्धीचे प्रतीक असलेल्या या गावात पारंपरिक पिकांसोबतच आधुनिक फळबागांचा यशस्वी प्रयोग गावकऱ्यांनी केला आहे.
प्रमुख पिके: कापूस, तूर, सोयाबीन, हरभरा आणि गहू यांसारख्या पारंपरिक पिकांचे येथे मोठे उत्पादन घेतले जाते.
फळबागांचा प्रयोग: संत्रा आणि मोसंबीच्या बागांमुळे गावातील शेतकऱ्यांच्या हाती उत्पन्नाचे उत्तम आणि शाश्वत पर्याय उपलब्ध झाले आहेत.
गावाचा सामाजिक आणि प्रशासकीय आराखडा
९७९.१९ चौरस हेक्टर भौगोलिक क्षेत्रफळात पसरलेल्या लोहारी सावंगा गावाने प्रशासकीय सुसूत्रता आणि सामाजिक समतोल उत्तमरीत्या साधला आहे:
लोकसंख्या व कुटुंबे: २०११ च्या जनगणनेनुसार गावाची लोकसंख्या ४,२६४ असून यामध्ये २,४१४ पुरुष आणि १,८५० महिलांचा समावेश आहे. एकूण ८४४ कुटुंबांपैकी ५९० कुटुंबे एपीएल (APL) तर २५४ कुटुंबे बीपीएल (BPL) प्रवर्गात येतात.
स्त्री-शक्तीचा सन्मान: गावाच्या १२ सदस्यीय ग्रामपंचायतीमध्ये ७ महिला सदस्या आणि ५ पुरुष सदस्य आहेत. स्थानिक प्रशासनात महिलांचा हा बहुसंख्य सहभाग गावाच्या पुरोगामी विचारांची साक्ष देतो.
प्रशासकीय रचना: एकूण चार वॉर्डांमध्ये विभागलेल्या या गावात २,४०० नोंदणीकृत मतदार आहेत.
पायाभूत सुविधा आणि जीवनमान
ग्रामविकासाचा पाया मजबूत करताना गावकऱ्यांच्या मूलभूत गरजांना प्राधान्य देण्यात आले आहे. गावात एकूण ८१० अधिकृत नळजोडण्या असून, घरगुती पाणीपुरवठ्याची उत्तम व्यवस्था निर्माण करण्यात आली आहे. आरोग्य, शिक्षण आणि स्वच्छतेच्या बाबतीत हे गाव सातत्याने स्वयंपूर्णतेकडे वाटचाल करत आहे.
विकासाचे नवे क्षितिज
१९४८ च्या स्थापनेपासून ते आजपर्यंत लोहारी सावंगा गावाने आपल्या कृषी संस्कृतीला धक्का न लावता विकासाची नवी शिखरे सर केली आहेत. आधुनिक कृषी तंत्रज्ञानाचा वापर, जलसंधारणाची कामे, आणि प्रक्रिया उद्योगांना दिलेली चालना यामुळे गावातील तरुणांना स्थानिक पातळीवरच रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होत आहेत.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या भेटीमुळे लोहारी सावंगा गावाच्या या यशस्वी प्रवासाला अधिक गती मिळणार असून, स्थानिक सिंचन प्रकल्प आणि पायाभूत सुविधांच्या बळकटीकरणातून हे गाव संपूर्ण विदर्भासाठी 'आदर्श ग्राम' म्हणून पुढे येत आहे.