नाशिक, (प्रतिनिधी) ९ नोव्हेंबर - दिवाळीतील मुख्य सण असलेल्या लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी नाशिक शहरात मोठ्या प्रमाणावर फटाक्यांची आतषबाजी करण्यात आल्याने शहराच्या हवेची गुणवत्ता अत्यंत खालावली. सायंकाळनंतर सुरू झालेल्या आतषबाजीमुळे संपूर्ण शहर धुराच्या विळख्यात अडकले असून मध्यरात्रीपर्यंत हवेचा गुणवत्ता निर्देशांक (AQI) धोक्याच्या पातळीपलीकडे जाऊन थेट ‘गंभीर’ (Severe) श्रेणीत पोहोचला होता. या विषारी धुरामुळे श्वसनाचे विकार असलेल्या ज्येष्ठ नागरिकांना तसेच लहान मुलांना मोठ्या त्रासाला सामोरे जावे लागले.
सायंकाळनंतर हवेची गुणवत्ता झपाट्याने घसरली
८ नोव्हेंबर रोजी सकाळपासून शहरातील हवेचा स्तर मध्यम ते समाधानकारक नोंदवला गेला होता. मात्र, सायंकाळी लक्ष्मीपूजन पार पडल्यानंतर शहराच्या विविध भागांत एकाच वेळी मोठ्या आवाजाचे आणि धूर निर्माण करणारे फटाके फोडण्यास सुरुवात झाली. गंगापूर रोड, कॉलेज रोड, सिडको, सातपूर, पंचवटी, नाशिक रोड आणि जुने नाशिक यांसारख्या दाट लोकवस्तीच्या भागांत मध्यरात्रीपर्यंत फटाक्यांची आतषबाजी अविरत सुरू राहिली.
वातावरणातील गारवा, वाऱ्याचा कमी झालेला वेग आणि फटाक्यांमधून बाहेर पडणारा विषारी वायू यांमुळे धूर हवेत पसरण्याऐवजी जमिनीलगतच साचून राहिला. परिणामी सायंकाळनंतर शहराचा सरासरी हवेचा गुणवत्ता निर्देशांक वेगाने वाढत गेला:
* सायंकाळी ६ ते ८ वाजेदरम्यान: AQI १८० ते २२० (मध्यम ते वाईट श्रेणी)
* रात्री ८ ते १० वाजेदरम्यान: AQI २८० ते ३५० (अतिशय वाईट श्रेणी)
* रात्री १० ते पहाटे २ वाजेदरम्यान: AQI थेट ३८० ते ४५० च्या घरात (गंभीर श्रेणी)
शहरातील सर्वाधिक गर्दीच्या आणि औद्योगिक भागांलगतच्या मॉनिटरिंग केंद्रांवर मध्यरात्री काही काळासाठी AQI चा आकडा ४०० च्याही वर गेला होता. यामुळे संपूर्ण शहरात धुरक्याची (smog) दाट चादर पसरल्याचे चित्र पाहायला मिळाले.
आरोग्यावर गंभीर दुष्परिणाम
हवेचा निर्देशांक ३०० च्या पुढे जाणे हे सामान्य नागरिकांसाठीही धोकादायक मानले जाते; अशा वेळी ४०० च्या वर पोहोचलेला निर्देशांक थेट आरोग्य आणीबाणीसारखी परिस्थिती निर्माण करतो. फटाक्यांच्या धुरामध्ये सल्फर डायऑक्साइड, नायट्रोजन ऑक्साइड, कार्बन मोनॉक्साइड यांसारखे विषारी वायू आणि PM2.5 व PM10 चे अतिसूक्ष्म कण मोठ्या प्रमाणात असतात.
या हवेमुळे नागरिकांच्या आरोग्यावर खालीलप्रमाणे गंभीर परिणाम दिसून आले:
१. श्वसनाचे विकार: दमा (Asthma), ब्राँकायटिस आणि ॲलर्जी असलेल्या रुग्णांना रात्रीच्या वेळी तीव्र दम लागणे आणि खोकल्याची उब येणे असा त्रास सुरू झाला.
२. डोळ्यांची आणि घशाची जळजळ: धुरातील रासायनिक घटकांमुळे नागरिकांचे डोळे चुरचुरणे, पाणी येणे आणि घशात खवखव होण्याच्या तक्रारी वाढल्या.
३. हृदयरुग्णांसाठी धोका: PM2.5 चे कण श्वासामार्फत थेट रक्ताभिसरण संस्थेत मिसळत असल्याने रक्तदाब वाढणे किंवा छातीत अस्वस्थ वाटणे अशा समस्या उद्भवतात.
४. लहान मुले व वृद्धांना सर्वाधिक फटका: लहान मुलांची फुप्फुसे संवेदनशील असल्याने त्यांना श्वास घेण्यास अडचण आणि कोरड्या खोकल्याचा त्रास जाणवला.
वैद्यकीय क्षेत्राकडून काळजी घेण्याचे आवाहन
शहरातील हवामान पुढील एक ते दोन दिवस धुरकट राहण्याची शक्यता असल्याने बालरोगतज्ज्ञ आणि फिजिशियन्सनी नागरिकांना काळजी घेण्याचा सल्ला दिला आहे. पहाटेच्या वेळी हवेत प्रदूषणाचे थर जमिनीलगत साचलेले असतात, त्यामुळे सकाळी लवकर मॉर्निंग वॉक करणे टाळावे. घराबाहेर पडताना एन-९५ मास्कचा वापर करावा, डोळ्यांवर चष्मा लावावा आणि भरपूर पाणी प्यावे, असे आवाहन डॉक्टरांनी केले आहे. तसेच ज्यांना दम्याचा त्रास आहे, त्यांनी आपले इनहेलर्स सोबत ठेवावेत.
दिवाळीचा आनंद साजरा करताना आवाजाच्या आणि धुराच्या मर्यादांचे उल्लंघन झाल्याने शहराच्या पर्यावरणाचा समतोल ढळला असून, हवेतील हे प्रदूषण पूर्णपणे निवळण्यासाठी आणखी काही दिवसांचा कालावधी लागणार असल्याचे दिसते.