मुंबई, (प्रतिनिधी) ७ फेब्रुवारी - डिजिटल व्यवहारांच्या युगात ऑनलाइन फसवणुकीचे (Cyber Fraud) प्रमाण वेगाने वाढत आहे. अनेकदा सर्वसामान्य नागरिक सायबर भामट्यांच्या जाळ्यात अडकतात आणि कष्टाची कमाई गमावतात. मात्र, आता अशा पीडित ग्राहकांसाठी भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) एक मोठा दिलासा देणारा निर्णय घेतला आहे. ऑनलाइन फसवणूक झाल्यास ग्राहकांना २५,००० रुपयांपर्यंतची भरपाई मिळण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.
काय आहे आरबीआयचा निर्णय?
आरबीआयच्या नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, जर एखाद्या ग्राहकाची ऑनलाइन फसवणूक झाली आणि त्यामध्ये ग्राहकाची कोणतीही चूक नसेल (उदा. बँकेच्या बाजूने झालेली सुरक्षा चूक), तर अशा परिस्थितीत बँक नुकसानीची जबाबदारी झटकू शकत नाही. ठराविक अटी व शर्तींनुसार, बँक ग्राहकाला २५ हजार रुपयांपर्यंतची रक्कम 'कॅशबॅक' किंवा 'भरपाई' म्हणून परत करणार आहे.
भरपाईसाठी या अटींची पूर्तता आवश्यक:
केवळ फसवणूक झाली म्हणून पैसे मिळणार नाहीत, तर त्यासाठी ग्राहकाने सतर्क राहणे गरजेचे आहे:
ततकाळ तक्रार: फसवणूक झाल्याचे लक्षात येताच ३ कार्य दिवसांच्या आत (Working Days) संबंधित बँकेकडे लेखी किंवा अधिकृत चॅनेलवरून तक्रार करणे अनिवार्य आहे.
सायबर क्राईम रिपोर्ट: बँकेसोबतच नजीकच्या पोलीस ठाण्यात किंवा सायबर सेलच्या १९३० या हेल्पलाईन नंबरवर तक्रार नोंदवून त्याचा पुरावा बँकेला द्यावा लागेल.
ओटीपी शेअरिंग: जर ग्राहकाने स्वतःहून ओटीपी (OTP) किंवा पिन शेअर केला असेल, तर भरपाई मिळण्यात अडचणी येऊ शकतात. मात्र, तांत्रिक त्रुटीमुळे पैसे गेले असल्यास पूर्ण भरपाई मिळू शकते.
४ ते ७ दिवसांत तक्रार केल्यास काय?
जर ग्राहकाने ३ दिवसांनंतर पण ७ दिवसांच्या आत तक्रार केली, तर ग्राहकाचे उत्तरदायित्व (Liability) मर्यादित असेल. अशा वेळी फसवणुकीच्या रकमेनुसार ५,००० ते २५,००० रुपयांपर्यंतची रक्कम ग्राहकाला सोसावी लागू शकते आणि उर्वरित रक्कम बँक देईल. मात्र, ७ दिवसांनंतर तक्रार केल्यास भरपाई मिळणे कठीण असते.
बँकेला १० दिवसांत पैसे जमा करावे लागतील
एकदा का ग्राहकाने वेळेत तक्रार केली आणि प्राथमिक तपासात ग्राहकाची चूक नसल्याचे स्पष्ट झाले, तर संबंधित बँकेला १० कार्य दिवसांच्या आत फसवणूक झालेली रक्कम ग्राहकाच्या खात्यात तात्पुरती (Shadow Reversal) जमा करावी लागते.
तज्ज्ञांचा सल्ला: "ऑनलाइन व्यवहार करताना अधिकृत ॲप्सचाच वापर करा. अनोळखी लिंकवर क्लिक करू नका आणि बँक खात्याशी संबंधित गोपनीय माहिती कोणालाही देऊ नका. फसवणूक झाल्यास वेळ न घालवता बँकेशी संपर्क साधा."
