नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) २० ऑक्टोबर - भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरणाने (FSSAI) देशातील चहाच्या गुणवत्तेत वाढ करण्यासाठी आणि ग्राहकांच्या आरोग्याच्या सुरक्षिततेसाठी अत्यंत महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. चहाच्या पानांमध्ये आढळणाऱ्या ॲसिटामिप्रिड (Acetamiprid) आणि इमिडाक्लोप्रिड (Imidacloprid) या दोन प्रामुख्याने वापरल्या जाणाऱ्या कीटकनाशकांसाठी कमाल अवशेष मर्यादा (MRLs - Maximum Residue Limits) निश्चित करणारा दुरुस्ती नियमांचा मसुदा केंद्र शासनाने अधिसूचित केला आहे. यावर सर्व संबंधित भागधारकांकडून हरकती व सूचना मागवण्यात आल्या आहेत.
नेमक्या मर्यादा काय प्रस्तावित आहेत?
१६ ऑक्टोबर २०२६ रोजीच्या राजपत्रात प्रसिद्ध झालेल्या ‘अन्न सुरक्षा आणि मानके (दूषित घटक, विषारी द्रव्ये आणि अवशेष) दुरुस्ती नियम, २०२६’ मसुद्यानुसार:
* ॲसिटामिप्रिड: चहामध्ये या घटकाची कमाल मर्यादा २० मिग्रॅ/किग्रॅ (20 PPM) इतकी प्रस्तावित करण्यात आली आहे.
* इमिडाक्लोप्रिड: यासाठीची मर्यादा ५० मिग्रॅ/किग्रॅ (50 PPM) इतकी राखण्याचे प्रस्तावित आहे, जे आंतरराष्ट्रीय कोडेक्स (Codex) मानकांनुसार आहे.
जागतिक मानकांच्या तुलनेत भारताचे नियम अधिक कठोर
भारतीय अन्न सुरक्षा प्राधिकरणाने ग्राहकांच्या आरोग्याला सर्वोच्च प्राधान्य देताना आंतरराष्ट्रीय पातळीपेक्षाही अधिक कडक निकष ठरवले आहेत.
* भारताने सुचवलेली ॲसिटामिप्रिडची २० पीपीएम ही मर्यादा जपानमधील ३० पीपीएम आणि अमेरिकेतील ५० पीपीएम या मर्यादांपेक्षा लक्षणीयरीत्या कमी आहे.
* यावरून भारतातील अन्न सुरक्षेचे प्राधान्यक्रम जागतिक निकषांच्या तुलनेत अत्यंत कठोर आणि पारदर्शक असल्याचे स्पष्ट होते.
कृषी गरजा आणि ग्राहक सुरक्षेचा समतोल
FSSAI ने स्पष्ट केले आहे की, कीटकनाशकांचा योग्य व मर्यादित वापर पिकांचे किडींपासून संरक्षण करण्यासाठी आणि शेतकऱ्यांचे नुकसान टाळण्यासाठी आवश्यक असतो. त्यामुळे नवीन मर्यादा ठरवताना शेतकऱ्यांच्या व्यावहारिक गरजा आणि ग्राहकांचे आरोग्य या दोघांमध्ये योग्य समतोल साधण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.
विशेष म्हणजे, भारतात कीटकनाशकांचा सरासरी वापर प्रति हेक्टर ०.५ किलोग्रॅमपेक्षा कमी आहे, जो जागतिक सरासरीच्या (२.३८ किलोग्रॅम प्रति हेक्टर) तुलनेत अत्यंत कमी आहे. कोलंबिया, ब्राझील आणि अमेरिकेसारख्या देशांपेक्षा भारतात कीटकनाशकांचा वापर कमी प्रमाणात होतो.
चहा उद्योगावर आणि निर्यातीवर सकारात्मक परिणाम
या नवीन स्पष्ट आणि परिभाषित मानकांमुळे:
* चहा उत्पादक, प्रक्रिया करणारे उद्योग आणि अन्न चाचणी प्रयोगशाळांना स्पष्ट दिशा मिळेल.
* कीटकनाशकांच्या वापरावर प्रभावी देखरेख ठेवणे शक्य होईल.
* भारतीय चहाच्या गुणवत्तेवर आणि सुरक्षेवर देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय बाजारात विश्वास अधिक वाढेल, ज्यामुळे निर्यातीलाही चालना मिळेल.
FSSAI च्या या विज्ञाननिष्ठा व पुराव्यावर आधारित निर्णयामुळे भारतीय चहाची ओळख अधिक सुरक्षित व आरोग्यदायी पेय म्हणून मजबूत होणार आहे.