ऑनलाईन डेस्क. (प्रतिनिधी) २० ऑक्टोबर - देशाच्या सुरक्षेशी निगडित एका अत्यंत गंभीर आणि धक्कादायक प्रकरणात जम्मू पोलिसांनी भारतीय लष्करातील एका मेजर रँकच्या अधिकाऱ्याच्या पत्नीविरोधात गुन्हा दाखल केला आहे. संशयित चिनी गुप्तहेरांसाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) साधनांचा (ChatGPT आणि Claude) वापर करून संवेदनशील आणि धोरणात्मक विषयांवर संशोधन अहवाल तयार केल्याचा गंभीर आरोप तिच्यावर ठेवण्यात आला आहे.
या घटनेमुळे भारतीय संरक्षण वर्तुळात तसेच सुरक्षेच्या क्षेत्रात एआय तंत्रज्ञानाच्या गैरवापराबाबत मोठी खळबळ उडाली आहे.
कारवाई आणि तपासाची पार्श्वभूमी
मिळालेल्या माहितीनुसार, केंद्रीय गुप्तचर यंत्रणा आणि पोलिसांच्या संयुक्त पथकाने १४ ऑक्टोबर रोजी या महिला संशोधकाला जम्मू तावी रेल्वे स्थानकावरून ताब्यात घेतले. ती पठाणकोटला जाणाऱ्या ट्रेनमध्ये बसण्याच्या तयारीत होती. तिला तातडीने जवळच्या लष्करी तळावर नेऊन तिची सखोल चौकशी करण्यात आली आणि तिचा मोबाईल जप्त करण्यात आला.
संबंधित महिला मूळची तेलंगणाची असून ती ‘फ्रीलान्स रिसर्चर’ म्हणून काम करते. ऑक्टोबर २०२३ मध्ये तिचा विवाह एका लष्करी अधिकाऱ्याशी झाला. यापूर्वी २०२३ मध्ये तिने संयुक्त राष्ट्रसंघात (UN) माहिती तंत्रज्ञानाशी संबंधित इंटर्नशिप केली होती.
चिनी नागरिकांशी संशयित संपर्क आणि AI चा वापर
तपासादरम्यान समोर आलेल्या माहितीनुसार, या महिलेला खालील संवेदनशील विषयांवर विश्लेषणात्मक पेपर तयार करण्यास सांगण्यात आले होते:
जम्मू-कश्मीरमधील नियंत्रण रेषेवरील (LoC) परिस्थिती आणि ड्रोनची तैनाती
अरुणाचल प्रदेशातील महत्त्वाचे पायाभूत सुविधा प्रकल्प (कलई-II आणि कमला जलविद्युत प्रकल्प)
भारतीय लष्कराची ‘कोल्ड स्टार्ट’ रणनीती, भारत-रशिया संरक्षण करार आणि भारत-चीन संबंध
चौकशीत तिने दावे केले की, तिने हे संशोधन केवळ सार्वजनिक स्तरावर उपलब्ध असलेल्या माहितीवर आधारित (Open-source) केले असून त्यासाठी ChatGPT (OpenAI) आणि Claude (Anthropic) या AI मंचांची मदत घेतली आहे.
मात्र, संयुक्त राष्ट्रांमधील इंटर्नशिपदरम्यान ती एका चिनी नागरिकाच्या संपर्कात आली होती आणि त्याच्याशी व्हॉट्सॲपवरून संवाद साधत होती, असा संशय यंत्रणांना आहे. तसेच २०२४ मध्ये ती सोशल मीडियाद्वारे एका मलेशियन नागरिकाच्या संपर्कात होती, जो चिनी गुप्तचर संस्थांसाठी काम करत असल्याचा संशय आहे.
शासकीय गुप्तता कायदा अन् BNS अंतर्गत गुन्हा
या प्रकरणी जम्मूमधील गांधी नगर पोलीस ठाण्यात शासकीय गुप्तता कायदा (Official Secrets Act) तसेच भारतीय न्याय संहितेच्या (BNS) अंतर्गत गुन्हेगारी कट रचणे आणि देशाच्या सार्वभौमत्वाला धोका पोहोचवणे यांसारख्या गंभीर कलमांखाली गुन्हा नोंदवण्यात आला आहे. एका पोलीस उपअधीक्षकांच्या (DySP) नेतृत्वाखाली या प्रकरणाचा तपास सुरू आहे.
सध्या या महिलेला अटक करण्यात आलेली नसून ती तपासात सहकार्य करत आहे. तिच्या मोबाईलसह सर्व डिजिटल उपकरणे, कागदपत्रे आणि आर्थिक व्यवहारांची फॉरेन्सिक तपासणी सुरू असून, कोणतीही संरक्षित किंवा गुप्त माहिती परदेशी यंत्रणांपर्यंत पोहोचवली गेली आहे का, याचा शोध पोलीस घेत आहेत.