नाशिक, (प्रतिनिधी) २२ नोव्हेंबर - दुष्काळी परिस्थिती आणि पेरणी क्षेत्रात झालेली मोठी घट यामुळे नाशिक जिल्ह्यातील खरीप आणि लेट खरीप (रांगडा) कांद्याच्या एकत्रित उत्पादनात यंदा तब्बल ४९ टक्क्यांनी घट होण्याची शक्यता आहे. राज्य कृषी विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या अंदाजानुसार, मागील वर्षी १४.९२ लाख टन असलेले हे उत्पादन यंदा सुमारे ७.६ लाख टनांवर येऊन ठेपणार आहे. देशातील प्रमुख कांदा उत्पादक पट्टा मानल्या जाणाऱ्या नाशिकमधील या संभाव्य घटीमुळे शेतकऱ्यांसह बाजारपेठांवरही परिणाम होण्याची चिन्हे आहेत.
पेरणी क्षेत्र आणि दुष्काळाचा फटका
कृषी विभागाच्या माहितीनुसार, खरीप आणि लेट खरीप कांद्याचे सर्वसाधारण पेरणी क्षेत्र ९९,४९१ हेक्टर इतके असते; मात्र यंदा ते घटून सुमारे ७५,००० हेक्टरवर आले आहे. म्हणजेच पेरणी क्षेत्रात सुमारे २४ टक्क्यांची घट झाली आहे. या एकूण क्षेत्रापैकी सुमारे ४१,००० हेक्टरवरील पिकाला दुष्काळाचा फटका बसला आहे.
लेट खरीप कांदा: या पिकाचे क्षेत्र मागील वर्षीच्या ६८,००० हेक्टरवरून सुमारे २० टक्क्यांनी कमी होऊन ५४,००० हेक्टरवर आले आहे. यापैकी सुमारे २५,००० हेक्टर क्षेत्र दुष्काळग्रस्त ठरले आहे.
खरीप कांदा: खरीप कांद्याची लागवड सर्वसाधारण ३२,४९१ हेक्टरच्या तुलनेत यंदा केवळ २१,२४३ हेक्टरवर झाली असून, यात जवळपास ३४ टक्क्यांची घट नोंदवली गेली आहे.
उत्पादकतेत मोठी घट
नाशिक जिल्ह्यात खरीप आणि लेट खरीप कांद्याची सर्वसाधारण उत्पादकता प्रति हेक्टर सुमारे १५ टन इतकी असते. मात्र, दुष्काळग्रस्त ४१,००० हेक्टर क्षेत्रातील उत्पादकता ६० टक्क्यांनी घटून ती प्रति हेक्टर केवळ ६ टनांपर्यंत खाली येण्याचा अंदाज आहे.
या हिशेबाने, दुष्काळग्रस्त ४१,००० हेक्टरमधून सुमारे २.४६ लाख टन तर उर्वरित अंदाजे ३४,००० हेक्टर क्षेत्रातून सर्वसाधारण उत्पादकतेनुसार सुमारे ५.१ लाख टन उत्पादन अपेक्षित आहे. त्यामुळे दोन्ही हंगामांचे मिळून अंदाजे ७.६ लाख टन कांदा उत्पादन होईल, जे मागील वर्षाच्या तुलनेत सुमारे ४९ टक्के कमी आहे.
पावसाची अनियमितता कारणीभूत
पेरणी क्षेत्र आणि उत्पादकतेतील या घसरणीमागे पावसाचे बदलते स्वरूप कारणीभूत असल्याचे कृषी विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले. जुलै महिन्यात समाधानकारक पाऊस झाला, मात्र ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमध्ये दीर्घकाळ पावसाने ओढ दिल्याने आणि अपुरा पाऊस झाल्याने लागवडीच्या कामांवर विपरीत परिणाम झाला. परिणामी, लागवड क्षेत्र घटले आणि उभ्या पिकालाही दुष्काळाचा तडाखा बसला.
कमी साठवणूक क्षमतेमुळे आवक व दरांवर परिणाम शक्य
खरीप आणि लेट खरीप कांद्याचे उत्पादन घटणे ही बाब अधिक संवेदनशील मानली जाते, कारण या कांद्यांची साठवणूक क्षमता (Shelf life) उन्हाळी कांद्याच्या तुलनेत खूपच कमी म्हणजेच एका महिन्यापेक्षाही कमी असते. उन्हाळी कांदा सहा ते सात महिने साठवून ठेवता येतो आणि शेतकरी चांगल्या भावाची प्रतीक्षा करू शकतात; परंतु खरीप व लेट खरीप कांदा जास्त काळ टिकत नसल्याने शेतकऱ्यांना माल साठवून ठेवण्यास मर्यादा येतात. त्यामुळे या हंगामातील कमी उत्पादनाचा परिणाम नाशिकमधील कांदा उत्पादकांसह घाऊक बाजारातील आवक आणि दरांवरही जाणवण्याची शक्यता आहे.