नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) १९ सप्टेंबर - महाराष्ट्रातील रेल्वे जाळ्याचा विस्तार करण्यासाठी आणि औद्योगिक विकासाला गती देण्यासाठी केंद्र सरकारने एक महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. भारतीय रेल्वेने राज्यातील दोन प्रमुख रेल्वे प्रकल्पांसाठी ९९० कोटी रुपयांची घसघशीत निधी मंजुरी जाहीर केली आहे. या निधीमुळे राज्यातील प्रवासी वाहतूक अधिक वेगवान होण्यासोबतच मालवाहतुकीला मोठी चालना मिळणार आहे.
या एकूण निधीपैकी मध्य रेल्वेअंतर्गत येणाऱ्या चौक–कर्जत मार्गाच्या दुपदरीकरणासाठी ४९७ कोटी रुपये, तर दक्षिण मध्य रेल्वेअंतर्गत मुकुटबन ते गडचांदूर या नवीन रेल्वे मार्गासाठी ४९३ कोटी रुपये खर्च केले जाणार आहेत. या दोन्ही प्रकल्पांमुळे राज्यातील वाहतूक कोंडी सुटण्यास आणि औद्योगिक उत्पादनांची वाहतूक अधिक सुलभ होण्यास मदत होणार आहे.
चौक–कर्जत दुपदरीकरण: प्रवासी आणि मालवाहतुकीला नवीन गती
पनवेल–चौक–कर्जत हा मार्ग मुंबई, नवी मुंबई आणि पुण्याला जोडणाऱ्या वाहतुकीच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. सध्या या मार्गावरील चौक ते कर्जत हा १०.८६ किलोमीटरचा विभाग एकेरी (सिंगल लाइन) स्वरूपात कार्यरत आहे. त्यामुळे या मार्गावर गाड्यांचा खोळंबा होणे आणि प्रवासाला विलंब होणे अशा समस्या निर्माण होत होत्या.
४९७ कोटी रुपयांच्या निधीतून या १०.८६ किमी मार्गाचे दुपदरीकरण (Doubling) केले जाणार आहे. या प्रकल्पामुळे रेल्वे वाहतुकीची क्षमता मोठ्या प्रमाणावर वाढेल.
प्रवासी सुविधा: दुपदरीकरण पूर्ण झाल्यानंतर या मार्गावर दररोज दोन्ही बाजूंनी प्रत्येकी ५ अतिरिक्त प्रवासी गाड्या चालवणे शक्य होणार आहे. यामुळे मुंबई-पुणे दरम्यान प्रवास करणाऱ्या हजारो प्रवाशांचा वेळ वाचेल.
मालवाहतूक क्षमता: या मार्गावरून दरवर्षी तब्बल १८.३५ दशलक्ष टन अतिरिक्त मालवाहतूक हाताळण्याची क्षमता निर्माण होईल. मालगाड्यांना होणारा अनावश्यक विलंब आणि रेड सिग्नलमुळे लागणारे थांबे यामुळे पूर्णपणे कमी होतील.
मुकुटबन–गडचांदूर मार्ग: विदर्भातील उद्योग व खनिज क्षेत्रासाठी संजीवनी
दुसऱ्या महत्त्वाच्या प्रकल्पात यवतमाळ जिल्ह्यातील मुकुटबन (आदिलाबाद) आणि चंद्रपूर जिल्ह्यातील गडचांदूर या दोन महत्त्वाच्या औद्योगिक केंद्रांना जोडणाऱ्या ३८.२१ किलोमीटरच्या नवीन रेल्वे मार्गाचा समावेश आहे. या नव्या रेल्वे लाईनसाठी ४९३ कोटी रुपये मंजूर करण्यात आले आहेत.
यवतमाळ आणि चंद्रपूर हे जिल्हे सिमेंट उद्योग, चुनखडीच्या खाणी आणि वेस्टर्न कोलफिल्ड्स लिमिटेडच्या (WCL) कोळसा खाणींसाठी प्रसिद्ध आहेत. नवीन रेल्वे लाईनमुळे या भागातील खनिजे आणि औद्योगिक उत्पादनांची थेट रेल्वेद्वारे वाहतूक करणे शक्य होईल.
मेमू गाड्यांची सोय: हा प्रकल्प पूर्ण झाल्यावर स्थानिक प्रवाशांच्या सोयीसाठी दोन्ही बाजूंनी दररोज दोन-दोन मेमू (MEMU) गाड्या चालवण्याची योजना आहे.
मालवाहतूक आणि वेळेची बचत: या नव्या मार्गामुळे वार्षिक ६ दशलक्ष टन मालवाहतूक हाताळली जाईल. वाहतुकीचे अंतर, वेळ आणि इंधनाचा खर्च या तिन्हींमध्ये मोठी बचत होणार आहे.
पर्यायी मार्ग: सध्या वर्धा–माणिकगड या अत्यंत वर्दळीच्या मार्गावर असणारा वाहतुकीचा प्रचंड ताण कमी करण्यासाठी हा नवीन मार्ग एक उत्तम पर्याय ठरेल.
महाराष्ट्राच्या औद्योगिक विकासाला मिळणार नवीन दिशा
मुकुटबन–गडचांदूर या नवीन रेल्वे मार्गामुळे यवतमाळ आणि चंद्रपूर जिल्ह्यातील उद्योगसमूह थेट माजरी–नांदेड रेल्वे मार्गाशी जोडले जातील. यामुळे मराठवाडा आणि मध्य महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरे, जसे की जालना, परभणी आणि छत्रपती संभाजीनगर येथे कोळसा व सिमेंटचा पुरवठा जलद गतीने करणे शक्य होईल. एवढेच नव्हे, तर महाराष्ट्रासह शेजारच्या कर्नाटक राज्यातील औद्योगिक शहरांपर्यंत कच्चा माल पोहोचवणे सोपे होणार आहे.
तसेच, बल्हारशाह–नागपूर या जास्त गर्दी असलेल्या (High-Density) मुख्य मार्गावरील गाड्यांचे अवलंबित्व कमी होईल. यामुळे यवतमाळ आणि चंद्रपूरच्या ग्रामीण व दुर्गम भागातील कनेक्टिव्हिटी वाढून तेथील स्थानिक अर्थव्यवस्थेला मोठा फायदा होईल.
एकंदरीत, चौक–कर्जत दुपदरीकरण आणि मुकुटबन–गडचांदूर नवीन मार्ग हे दोन्ही प्रकल्प महाराष्ट्राच्या पायाभूत सुविधांच्या विकासात मैलाचा दगड ठरणार आहेत. यामुळे केवळ प्रवाशांचा प्रवास सुखकर होणार नसून राज्याच्या औद्योगिक आणि आर्थिक प्रगतीलाही नवा वेग मिळणार आहे.
