एस.के. खेडकर, (नाशिक) १९ जुलै - हिंदू धर्म आणि भारतीय संस्कृतीमध्ये ‘गुरु’ ला देवापेक्षाही उच्च स्थान देण्यात आले आहे. अज्ञानाचा अंधकार दूर करून ज्ञानाचा प्रकाश दाखवणाऱ्या गुरूंप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा पवित्र सण म्हणजेच ‘गुरुपौर्णिमा’ (Guru Purnima). दरवर्षी आषाढ महिन्यातील पौर्णिमेला हा उत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. यंदा २०२६ मध्ये गुरुपौर्णिमा नेमकी २८ जुलैला साजरी करायची की २९ जुलैला? याबाबत भाविकांमध्ये संभ्रम आहे. ज्योतिषशास्त्र आणि पंचांगानुसार गुरुपौर्णिमेची अचूक तारीख, शुभ मुहूर्त आणि या दिवसाचे महत्त्व खालीलप्रमाणे आहे.
२८ की २९ जुलै? जाणून घ्या योग्य तारीख
वैदिक पंचांगानुसार, आषाढ महिन्याची पौर्णिमा तिथी २८ जुलै २०२६ रोजी सायंकाळी ६ वाजून १८ मिनिटांनी सुरू होत आहे. तर ही तिथी २९ जुलै २०२६ रोजी रात्री ८ वाजून ०५ मिनिटांनी समाप्त होईल.
शास्त्रानुसार, हिंदू धर्मात उदयतिथीला (सूर्योदयाच्या वेळची तिथी) विशेष प्राधान्य दिले जाते. २९ जुलै रोजी सूर्योदयाच्या वेळी पौर्णिमा तिथी असल्यामुळे, उदयतिथीच्या नियमानुसार बुधवार, २९ जुलै २०२६ रोजी गुरुपौर्णिमा साजरी केली जाईल.
पंचांगाचा सूक्ष्म फरक: पंचांगानुसार २८ जुलैच्या रात्री पौर्णिमा तिथी उपलब्ध असल्याने काही जण २८ जुलै रोजी पौर्णिमेचे व्रत (उपास) करतील, तर २९ जुलै रोजी गुरुपूजन, दानधर्म आणि गुरुपौर्णिमेचे मुख्य धार्मिक विधी केले जातील.
गुरुपूजनाचा शुभ मुहूर्त
गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी आपल्या गुरूंची, माता-पित्यांची आणि आध्यात्मिक मार्गदर्शकांची पूजा करण्यासाठी सकाळी सर्वोत्तम मुहूर्त आहे.
पौर्णिमा तिथी प्रारंभ: २८ जुलै २०२६, सायंकाळी ०६:१८ वाजता
पौर्णिमा तिथी समाप्ती: २९ जुलै २०२६, रात्री ०८:०५ वाजता
गुरुपूजनाचा शुभ मुहूर्त: २९ जुलै रोजी सकाळी ०५ वाजून ४१ मिनिटांपासून ते सकाळी ०९ वाजून ०४ मिनिटांपर्यंत असेल. या वेळेत केलेले गुरुपूजन अत्यंत फलदायी मानले जाते.
(टीप: २९ जुलै रोजी दुपारी १२:२७ ते दुपारी ०२:०८ या वेळेत राहूकाळ असल्याने या काळात शुभ कार्ये किंवा मुख्य पूजा करणे टाळावे.)
यंदाचे विशेष महत्त्व आणि शुभ योग
२०२६ ची गुरुपौर्णिमा ज्योतिषशास्त्राच्या दृष्टीने अतिशय विशेष मानली जात आहे. या दिवशी 'प्रीती योग' आणि 'हर्षण योग' असे दोन अत्यंत शुभ आणि दुर्मिळ योग जुळून येत आहेत. तसेच या दिवशी शुक्र ग्रहाचे नक्षत्र परिवर्तन होत असल्याने काही राशींसाठी हा दिवस राजयोगासारखा फलदायी ठरणार आहे. या शुभ योगांमध्ये केलेली गुरुसाधना आणि नामस्मरण जीवनात सुख, शांती आणि प्रगतीचा मार्ग मोकळा करते.
व्यास पौर्णिमा का म्हणतात?
पौराणिक मान्यतेनुसार, महाभारतासारख्या महाकाव्याचे लेखक आणि चार वेदांचे वर्गीकरण करणारे महर्षी वेद व्यास यांचा जन्म आषाढ पूर्णिमेला झाला होता. महर्षी वेद व्यास यांना मानवाचे आद्यगुरु मानले जाते. त्यांनी जगाला ज्ञानाचे अथांग भांडार दिले, म्हणूनच त्यांच्या जन्मोत्सवाप्रीत्यर्थ या दिवसाला 'व्यास पौर्णिमा' असेही म्हटले जाते.
गुरुपौर्णिमेला काय करावे?
१. स्नान आणि अर्घ्य: या दिवशी सकाळी लवकर उठून पवित्र स्नान करावे आणि सूर्याला अर्घ्य द्यावे.
२. गुरुपूजन: स्वच्छ वस्त्र परिधान करून आपल्या गुरूंचे प्रत्यक्ष किंवा त्यांच्या प्रतिमेचे पूजन करावे. त्यांचे आशीर्वाद घ्यावेत.
३. मानस पूजा आणि नामस्मरण: ज्यांना गुरूंपाशी जाणे शक्य नाही त्यांनी घरीच गुरूंची मानस पूजा करावी आणि गुरुमंत्राचा किंवा "श्री स्वामी समर्थ", "ॐ गुरुदेवाय नमः" या नामस्मरणाचा जप करावा.
४. दानधर्म: या दिवशी गरीब आणि गरजूंना अन्न, वस्त्र किंवा पुस्तकांचे दान करणे अत्यंत शुभ मानले जाते.
