नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) १३ जुलै - देशातील उच्च शिक्षणाच्या क्षेत्रात तरुण-तरुणींचा सहभाग कमालीचा वाढला असून, विशेषतः महिलांच्या शिक्षण प्रवेशात मोठी क्रांती झाली आहे. केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाने ८ जुलै २०२६ रोजी वर्ष २०२२-२३ आणि २०२३-२४ या दोन वर्षांचे 'अखिल भारतीय उच्च शिक्षण सर्वेक्षण' (AISHE) अहवाल प्रसिद्ध केले आहेत. या अहवालानुसार, देशातील उच्च शिक्षण संस्थांमधील एकूण विद्यार्थ्यांची प्रवेशसंख्या आता ४ कोटी ५० लाखांवर पोहोचली आहे.
९० टक्क्यांहून अधिक संस्थांचा सहभाग
'एआयएसएचई' (AISHE) पोर्टलवर देशातील उच्च शिक्षण संस्थांनी स्वतःहून आपली आकडेवारी अपलोड केली होती. या सर्वेक्षणात २०२२-२३ मध्ये ९०% पेक्षा जास्त संस्थांनी, तर २०२३-२४ मध्ये ६४,७५६ नोंदणीकृत संस्थांपैकी ५९,५३३ संस्थांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदवला.
'स्टेम' (STEM) शिक्षणात मुलींची मोठी झेप
विज्ञान, तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि गणित (STEM) या क्षेत्रातील शिक्षणाकडे विद्यार्थ्यांचा कल वाढला आहे. २०१४-१५ मध्ये ९१.५ लाख असलेला 'स्टेम' प्रवेश २०२३-२४ मध्ये १.०२ कोटींवर गेला आहे. विशेष म्हणजे, या कठीण मानल्या जाणाऱ्या विषयांमध्ये विद्यार्थिनींचे प्रमाण ३८.४% वरून थेट ४४% पर्यंत वाढले असून, ही देशासाठी अभिमानास्पद बाब आहे.
सर्वेक्षणातील अत्यंत महत्त्वाची आकडेवारी:
एकूण पटनोंदणी प्रमाण (GER): १८-२३ वर्षे वयोगटातील एकूण लोकसंख्येच्या तुलनेत २०१४-१५ मध्ये २३.७ टक्के असलेले हे प्रमाण २०२३-२४ मध्ये ३० टक्क्यांवर पोहोचले आहे. यात महिलांचे प्रमाण सर्वाधिक म्हणजे ३१.२ टक्के आहे.
लिंग समानता निर्देशांक (GPI): उच्च शिक्षणामध्ये पुरुषांच्या तुलनेत महिलांचा सहभाग मोजणारा हा निर्देशांक सलग सात वर्षे १.० च्या वर राहिला असून, २०२३-२४ मध्ये तो १.०८ वर पोहोचला आहे.
महिलांचे प्रवेश: २०१४-१५ मधील १.५७ कोटींच्या तुलनेत २०२३-२४ मध्ये उच्च शिक्षणातील महिलांची संख्या २.२४ कोटी झाली आहे (४२.२% वाढ).
मागासवर्गीय विद्यार्थ्यांची प्रगती: २०१४-१५ च्या तुलनेत २०२३-२४ मध्ये अनुसूचित जातीच्या (SC) विद्यार्थ्यांच्या नोंदणीत ५१.४%, अनुसूचित जमातीच्या (ST) विद्यार्थ्यांमध्ये ७५.७% आणि इतर मागासवर्गीय (OBC) विद्यार्थ्यांच्या नोंदणीत ६०.२% ची भरीव वाढ झाली आहे.
महिला शिक्षिकांची संख्या वाढली: २०२३-२४ मध्ये देशात एकूण १७.३२ लाख शिक्षक कार्यरत असून, त्यापैकी ४४.९% महिला शिक्षिका आहेत. महिला शिक्षिकांची संख्या आता ७.७८ लाखांवर गेली आहे.
