नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) १० जुलै - पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नुकत्याच पार पडलेल्या ऐतिहासिक ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यातून दोन्ही देशांमधील धोरणात्मक, शैक्षणिक आणि आर्थिक संबंधांना एक नवी गती मिळाली आहे. संरक्षण, सागरी सुरक्षा, सायबर तंत्रज्ञान, उच्च शिक्षण आणि हरित ऊर्जेसह दोन्ही देशांमध्ये तब्बल १८ महत्त्वपूर्ण करारांवर स्वाक्षऱ्या आणि घोषणा करण्यात आल्या आहेत. या दौऱ्यामुळे आशिया-पॅसिफिक क्षेत्रात भारत आणि ऑस्ट्रेलियाची भागीदारी अधिक घट्ट झाली आहे, अशी माहिती पत्र माहिती कार्यालयाने (PIB) दिली आहे.
१) संरक्षण आणि सागरी सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य
दोन्ही देशांनी २००९ च्या सुरक्षाविषयक जाहीरनाम्याचे नूतनीकरण करत 'संरक्षण आणि सुरक्षा सहकार्यावरील संयुक्त जाहीरनामा' (JDDSC) जारी केला आहे. या अंतर्गत दहशतवादविरोधी मोहीम, सायबर सुरक्षा, सागरी क्षेत्र आणि आपत्कालीन मदतीसाठी दोन्ही देशांचे सैन्य एकत्र काम करेल. तसेच, भारतीय तटरक्षक दल (ICG) आणि ऑस्ट्रेलियाच्या सागरी सीमा कमांडमध्ये (MBC) कायदेशीर सहकार्यासाठी सामंजस्य करार झाला आहे. विशेष म्हणजे, २०२८-२९ मध्ये ऑस्ट्रेलियन डिफेन्स कॉलेजमध्ये भारतीय लष्करी प्रशिक्षकाला नियुक्त करण्याचे निमंत्रण ऑस्ट्रेलियाने दिले आहे.
२) ऑस्ट्रेलियाकडून भारताला 'युरेनियम'चा पुरवठा होणार
ऊर्जा क्षेत्रात भारतासाठी अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा गाठला गेला आहे. २०१४ मध्ये स्वाक्षरी झालेल्या 'भारत-ऑस्ट्रेलिया नागरी अणु कराराच्या' प्रशासकीय व्यवस्थेला आता अंतिम स्वरूप देण्यात आले आहे. यामुळे ऑस्ट्रेलियाकडून भारताला नागरी अणू ऊर्जेसाठी युरेनियमचा पुरवठा होण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे. तसेच जागतिक भू-राजकीय तणावाच्या पार्श्वभूमीवर ऊर्जा सुरक्षेसाठी दोन्ही देशांनी संयुक्त निवेदन जारी केले आहे.
३) ऑस्ट्रेलियन विद्यापीठांचे भारतात आगमन; कौशल्य विकासाला गती
भारतातील उच्च शिक्षणाचा दर्जा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नेण्यासाठी महत्त्वाचे निर्णय घेण्यात आले:
नवीन कॅम्पस: ऑस्ट्रेलियाच्या प्रसिद्ध 'फ्लिंडर्स विद्यापीठाला' बंगळुरू येथे, तर 'व्हिक्टोरिया विद्यापीठाला' गुरुग्राम (हरियाणा) येथे आपले स्वतंत्र कॅम्पस सुरू करण्याची अधिकृत मंजुरी देण्यात आली आहे.
खाणकाम उत्कृष्टता केंद्र: भुवनेश्वर येथे 'राष्ट्रीय कौशल्य प्रशिक्षण संस्थेत' (NSTI) खाणकाम आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील उत्कृष्टता केंद्र स्थापन केले जाईल, ज्यासाठी पश्चिम ऑस्ट्रेलिया सरकारचे तांत्रिक आणि उच्च शिक्षण मंत्रालय (TAFE) सहकार्य करणार आहे.
चित्रपट क्षेत्रातील भागीदारी: कोलकाताची 'सत्यजित रे चित्रपट संस्था' आणि ब्रिस्बेनच्या 'ग्रिफिथ फिल्म स्कूल' यांच्यात संयुक्त सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक प्रकल्पांसाठी करार झाला आहे.
४) भारताचा सांस्कृतिक विजय: ३ प्राचीन मूर्ती परत येणार
या दौऱ्याचे एक मोठे यश म्हणजे तामिळनाडूतून चोरीला गेलेल्या आणि ऑस्ट्रेलियात पोहोचलेल्या ३ अमूल्य आणि प्राचीन भारतीय वस्तू (मूर्ती) भारतात परत आणल्या जात आहेत. यामध्ये समाविष्ट आहेत:
पवित्र नंदी बैल: ११ वे ते १२ वे शतक, ग्रॅनाइट दगडातील मूर्ती.
शुभ काली (भद्रकाली): ११ वे शतक, त्रिशूळासहित कांस्य मूर्ती.
षडानन स्कंद (कार्तिकेय): १२ वे शतक, बेसॉल्ट दगडातील मूर्ती.
५) २००० महिला व युवकांना सौर ऊर्जेचे प्रशिक्षण
गांधीनगर (गुजरात) येथील पंडित दीनदयाळ ऊर्जा विद्यापीठात 'रूफटॉप सोलर प्रशिक्षण अकादमी' कार्यान्वित करण्यात आली आहे. या अंतर्गत २००० महिला आणि तरुणांना सौर तंत्रज्ञ आणि स्थापक म्हणून प्रशिक्षित केले जाईल. हा उपक्रम पंतप्रधानांच्या 'पीएम सूर्य घर योजनेला' गती देणारा ठरेल. याशिवाय पारंपरिक ज्ञान डिजिटल ग्रंथालय (TKDL) आणि वैज्ञानिक संशोधनासाठी सीएसआयआर (CSIR) व मेलबर्न विद्यापीठातही महत्त्वाचे करार झाले आहेत.
करारांचे संक्षिप्त वर्गीकरण असे
संरक्षण आणि सुरक्षासंयुक्त जाहीरनामा (JDDSC) आणि सागरी सुरक्षा सहकार्य आराखडा (MSCR).
अणू ऊर्जानागरी अणू करार अंमलबजावणी; ऑस्ट्रेलियाकडून युरेनियम पुरवठा सुरू होणार.
शिक्षण व तंत्रज्ञानफ्लिंडर्स आणि व्हिक्टोरिया विद्यापीठांचे भारतात कॅम्पस; त्रिपक्षीय आयटी भागीदारी.
कौशल्य विकासभुवनेश्वरमध्ये खाणकाम क्षेत्रातील उत्कृष्टता केंद्र; २००० जणांना सौर ऊर्जा प्रशिक्षण.
सांस्कृतिक चोळ काळातील भगवान शिव, भद्रकाली आणि कार्तिकेय यांच्या ३ प्राचीन मूर्तींची पुनर्प्राप्ती.
