कोलकाता, (वृत्तसंस्था) २३ जून - भारतीय नौदलाच्या सामर्थ्यात आणि देशाच्या सागरी सुरक्षेत आज एक ऐतिहासिक भर पडली. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते आज पश्चिम बंगालमधील कोलकाता येथील श्यामा प्रसाद मुखर्जी बंदरावर पूर्णपणे स्वदेशी बनावटीच्या आणि रचनेच्या तीन अत्याधुनिक जहाजांचे एकाच वेळी जलावतरण करण्यात आले. यामध्ये प्रगत 'स्टेल्थ' फ्रिगेट ‘आयएनएस दुनागिरी’, मोठे टेहळणी जहाज ‘आयएनएस संशोधक’ आणि पाणबुडी-विरोधी युद्धनौका ‘आयएनएस अग्रय’ यांचा समावेश आहे. विशेष म्हणजे, २१ जून रोजी जगभरात ‘जागतिक जलविज्ञान दिन’ (World Hydrography Day) साजरा केला जात असतानाच, भारताचे सर्वात प्रगत जलारेखन सर्वेक्षण (हायड्रोग्राफी) जहाज ‘आयएनएस संशोधक’ नौदलात दाखल होणे हा एक अद्भुत योगायोग असल्याचे पंतप्रधानांनी यावेळी नमूद केले.
'सागर सामर्थ्य' हेच महासत्तेचे गमक
या सोहळ्याला संबोधित करताना पंतप्रधान नरेंद्र मोदी म्हणाले, "ज्या देशाचे सागरी सामर्थ्य भक्कम असते, त्याचा आर्थिक आणि सामरिक प्रभावही तितकाच प्रबळ असतो. विकास, सुरक्षा आणि समृद्धी या गोष्टी समुद्राशी अत्यंत दृढतेने जोडलेल्या आहेत. भविष्यकाळात खोल समुद्रातील साधनसंपत्ती आणि ऊर्जेचे स्रोत सागरी क्षेत्राशीच जोडलेले असणार असल्याने भारत या वास्तवाची जाणीव ठेवून स्वतःला सज्ज करत आहे." 'आयएनएस विक्रांत'पासून सुरू झालेला हा प्रवास केवळ नवीन युद्धनौकांचा नसून भारताच्या वाढत्या आत्मनिर्भरतेचा प्रवास आहे, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
"शांततेच्या रक्षणासाठी सामर्थ्य आवश्यक आहे; समृद्धीच्या रक्षणासाठी सुरक्षा तर भविष्य घडवण्यासाठी आत्मनिर्भरता अनिवार्य आहे."
— पंतप्रधान नरेंद्र मोदी
७५% स्वदेशी घटक आणि 'एमएसएमई'चे मोठे योगदान
भारतीय नौदलाच्या 'वॉरशिप डिझाइन ब्युरो'ने डिझाइन केलेल्या या तिन्ही जहाजांची निर्मिती कोलकात्याच्या 'गार्डन रीच शिपबिल्डर्स अँड इंजिनिअर्स' (GRSE) द्वारे करण्यात आली आहे. या जहाजांच्या बांधणीत ७५ टक्क्यांहून अधिक स्वदेशी घटकांचा वापर करण्यात आला असून, देशातील २०० हून अधिक सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांनी (MSMEs) यात योगदान दिले आहे. यामुळे मोठ्या प्रमाणावर रोजगार निर्माण झाला आहे.
संरक्षण क्षेत्रात भारत आता 'निर्माता'
"भारताला संरक्षण क्षेत्रात केवळ खरेदीदार बनून राहायचे नाही, तर उत्पादक आणि निर्माता बनायचे आहे," असे पंतप्रधानांनी ठामपणे सांगितले. २०१४ मध्ये देशाचे संरक्षण उत्पादन अवघे ४०,००० कोटी रुपये होते, ते आता १.८ लाख कोटी रुपयांवर पोहोचले आहे. गेल्या काही वर्षांत स्वदेशी बनावटीच्या ४० हून अधिक युद्धनौका आणि पाणबुड्या नौदलात समाविष्ट झाल्या असून आणखी ४५ प्रमुख प्लॅटफॉर्म्सची उभारणी सुरू आहे.
जहाजबांधणी आता राष्ट्रीय मोहीम
भारताने जहाजबांधणी (Shipbuilding), जहाजांची दुरुस्ती आणि एमआरओ (MRO - देखभाल, दुरुस्ती आणि ओव्हरहॉलिंग) या क्षेत्राकडे एका प्रमुख राष्ट्रीय मोहिमेचा भाग म्हणून पाहायला सुरुवात केली आहे. नौवहन क्षेत्रासाठी जाहीर करण्यात आलेले ७०,००० कोटी रुपयांचे प्रोत्साहन पॅकेज आणि 'सागरमाला' सारखे उपक्रम लॉजिस्टिक खर्च कमी करून किनारपट्टी भागात आर्थिक विकासाचे नवे इंजिन ठरत असल्याचे पंतप्रधानांनी सांगितले.
बंगाल ठरणार 'ब्लू इकॉनॉमी'चे केंद्र
भारताच्या सागरी वारशात पश्चिम बंगालचे स्थान ऐतिहासिक असल्याचे सांगत पंतप्रधान म्हणाले की, डॉ. श्यामा प्रसाद मुखर्जी यांच्या नावाने ओळखले जाणारे हे बंदर आणि हुगळी नदीचा परिसर आगामी काळात भारताच्या नील अर्थव्यवस्थेचे (Blue Economy) आणि सागरी उत्पादनाचे प्रमुख केंद्र बनेल. या ऐतिहासिक यशाबद्दल त्यांनी नौदलाचे अधिकारी, वैज्ञानिक, अभियंते आणि कामगारांचे विशेष अभिनंदन केले.
थोडक्यात वैशिष्ट्ये:
आयएनएस दुनागिरी: प्रगत 'स्टेल्थ' फ्रिगेट (शत्रूच्या रडारला चकवा देण्यास सक्षम).
आयएनएस संशोधक: अत्याधुनिक जलारेखन (हायड्रोग्राफी) सर्वेक्षण जहाज.
आयएनएस अग्रय: उथळ पाण्यात शत्रूच्या पाणबुड्यांचा वेध घेणारी युद्धनौका.
