नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) २१ जून - डिजिटल आर्थिक संबंध आणि शेजारील देशांमधील सहकार्य अधिक दृढ करण्याच्या दृष्टीने भारत आणि नेपाळने एक ऐतिहासिक पाऊल टाकले आहे. दोन्ही देशांनी ६ जून २०२६ रोजी 'पीअर-टू-पीअर' (P2P) क्रॉस-बॉर्डर रेमिटन्स सुविधा अधिकृतपणे सुरू केली आहे. या नव्या प्रणालीमुळे भारताचा 'युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस' (UPI) आणि नेपाळचा 'नॅशनल पेमेंट्स इंटरफेस' (NPI) थेट एकमेकांशी जोडले गेले आहेत. या थेट डिजिटल एकत्रीकरणामुळे भारत आणि नेपाळमधील नागरिकांना आता मोबाईल बँकिंग ॲप्लिकेशन्स आणि डिजिटल वॉलेट्सच्या माध्यमातून थेट, सुरक्षित आणि त्वरित पैसे पाठवणे शक्य होणार आहे. ही सुविधा दोन्ही देशांमधील आर्थिक समावेशनातील एक मोठी क्रांती मानली जात आहे.
एनपीसीआय (NIPL) आणि एनसीएचएल (NCHL) चा संयुक्त पुढाकार
हा महत्त्वाकांक्षी डिजिटल पेमेंट कॉरिडॉर 'एनपीसीआय इंटरनॅशनल पेमेंट्स लिमिटेड' (NIPL) (नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडियाची आंतरराष्ट्रीय शाखा) आणि 'नेपाळ क्लिअरिंग हाऊस लिमिटेड' (NCHL) यांच्या संयुक्त सहकार्यातून विकसित करण्यात आला आहे. यामुळे दोन्ही देशांमधील पारंपारिक व्यापार आणि व्यवहारांच्या पद्धतीत मोठा बदल घडून येणार आहे.
UPI-NPI जोडणीचे मुख्य फायदे आणि धोरणात्मक प्रभाव:
प्रवाशांसाठी दिलासा: आता भारत आणि नेपाळ दरम्यान प्रवास करणाऱ्या नागरिकांना प्रत्यक्ष चलन बदलण्याचा (करन्सी एक्सचेंज) त्रास होणार नाही. तसेच, सोबत मोठी रोख रक्कम बाळगण्याची किंवा परकीय चलनाशी संबंधित छुपे शुल्क देण्याची गरज उरणार नाही.
स्थानिक व्यापाऱ्यांना मोठा आर्थिक लाभ: नेपाळमधील व्यावसायिकांना आता तंत्रज्ञानाचा वापर करणाऱ्या भारतीय पर्यटकांकडून थेट डिजिटल पेमेंट स्वीकारता येईल. यामुळे तिथल्या पर्यटनाला आणि स्थानिक व्यापाराला मोठी चालना मिळेल.
सुरक्षित आणि जलद व्यवहार: स्थानिक व्यापाऱ्यांना रोख रक्कम हाताळण्याचा खर्च कमी होईल आणि थेट बँक खात्यात सुरक्षितपणे 'रिअल-टाइम' पैसे जमा होतील.
त्वरित पैसे हस्तांतरण: या सुविधेमुळे संथ व पारंपरिक बँकिंग प्रणालींवर अवलंबून न राहता तात्काळ निधी हस्तांतरण (Remittance) करणे शक्य झाले आहे.
UPI चा जगभरात डंका: आता ९ देशांमध्ये सुविधा उपलब्ध
भारतीय तंत्रज्ञानाचा विस्तार आता जागतिक स्तरावर वेगाने होत आहे. नेपाळसह आता जगातील एकूण ९ देशांमध्ये 'UPI' सेवा अधिकृतपणे स्वीकारली जात आहे. यामध्ये खालील देशांचा समावेश आहे:
१. सिंगापूर
२. संयुक्त अरब अमिराती (UAE)
३. फ्रान्स
४. मॉरिशस
५. नेपाळ
६. भूतान
७. कतार
८. श्रीलंका
९. कंबोडिया
UPI-NPI च्या या ऐतिहासिक जोडणीमुळे भारत-नेपाळमधील डिजिटल आर्थिक नातं अधिक घट्ट झालं असून, परदेशात प्रवास करणाऱ्या भारतीय नागरिकांना आता अगदी मायदेशासारखाच सहज आणि सुरक्षित पेमेंटचा अनुभव घेता येणार आहे.
