नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) ६ जून - ग्राहकांना बाजारपेठेत पारदर्शकपणे खरेदी करता यावी आणि व्यापारात सुलभता यावी, यासाठी केंद्र सरकारच्या ग्राहक व्यवहार विभागाने एक मोठे पाऊल उचलले आहे. मापनाच्या कायदेशीर नियमांनुसार, खाद्यतेल आणि चरबीयुक्त पदार्थांचे निव्वळ वजन तसेच पॅकेटचे प्रमाणित आकार (Standard Packet Sizes) निश्चित करण्यासाठी विभागाने २९ डिसेंबर २०२३ रोजी जारी केलेल्या ‘प्रमाणित कार्यपद्धतीत’ (SoP) महत्त्वपूर्ण सुधारणा केली आहे.
सध्या बाजारात वेगवेगळ्या आकारांच्या पाकिटात खाद्यतेल मिळत असल्याने ग्राहकांना विविध ब्रँड्सच्या किमतींची तुलना करणे आणि योग्य निर्णय घेणे कठीण होते. देशातील खाद्यतेल क्षेत्राचे जवळपास ९० टक्के प्रतिनिधित्व करणाऱ्या प्रमुख उद्योग संघटनांशी सखोल चर्चा केल्यानंतर ग्राहकांची ही अडचण दूर करण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे.
ग्राहकाभिमुख मोठ्या सुधारणा आणि नवे नियम
किमतींची तुलना सोपी: प्रमुख खाद्यतेले आणि मिश्रित खाद्यतेलांसाठी पॅकेटचे प्रमाणित आकार निश्चित करण्यात आले आहेत. यामुळे वेगवेगळ्या ब्रँड्सच्या किमतींची तुलना करणे सोपे होईल.
दोन्ही मापे अनिवार्य: पारदर्शकता वाढवण्यासाठी पॅकेटवर तेलाचे आकारमान (लिटर/मिलिलीटर) आणि त्यासोबतच त्याचे निव्वळ वजन (किलो/ग्रॅम) या दोन्ही गोष्टी नमूद करणे बंधनकारक असेल.
आयात तेलालाही नियम लागू: हे नियम देशांतर्गत उत्पादित होणाऱ्या तसेच परदेशातून आयात केल्या जाणाऱ्या, अशा दोन्ही प्रकारच्या खाद्यतेलांना लागू राहतील.
३ महिन्यांचा अवधी: उत्पादक, पॅकर्स आणि आयातदारांना या नवीन नियमांची पूर्ण अंमलबजावणी करण्यासाठी तीन महिन्यांचा कालावधी देण्यात आला आहे.
बाजारपेठेत 'या' प्रमाणित आकारांच्या पॅकेट्सनाच परवानगी
सुधारित मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार पाम तेल, सोयाबीन, सूर्यफूल, मोहरी, शेंगदाणा, तीळ, राइस ब्रान, सरकी आणि मक्याच्या तेलासाठी खालील आकारांचीच पाकिटे विकता येतील:
२०० मिली/ग्रॅम, ५०० मिली/ग्रॅम
१ लिटर/किलो, २ लिटर/किलो, ३ लिटर/किलो, ४ लिटर/किलो, ५ लिटर/किलो
१५ लिटर/किलो आणि २० लिटर/किलो
लहान पॅकेट्सना अटीतून सूट; ग्राहकांच्या निवडीचे संरक्षण
सर्वसामान्य आणि गरीब ग्राहकांचा विचार करून, २०० मिली किंवा २०० ग्रॅमपेक्षा कमी क्षमतेच्या छोट्या पाकिटांना (सॅशे) या मानक आकारांच्या कक्षेबाहेर ठेवण्यात आले आहे. त्यामुळे ग्राहकांना परवडणाऱ्या किमतीत उपलब्ध असलेले लहान पॅक पूर्वीप्रमाणेच मिळत राहतील. तसेच, साधारण खाद्यतेलांनाही मानक पॅक आकाराच्या अटीतून सूट देण्यात आली आहे.
कायदेशीर मापन नियमांचे पालन आवश्यक
जर खाद्यतेलाचे प्रमाण लिटर किंवा मिलिलीटरमध्ये दर्शवले असेल, तर त्या पॅकेटवर त्याचे समतुल्य वजन स्पष्टपणे नमूद करणे 'कायदेशीर मापन नियम, २०११' नुसार बंधनकारक राहील. नमुने घेणे, तपासणी आणि निव्वळ वजनाची खातरजमा करणे या गोष्टी सध्याच्या नियमांनुसारच नियंत्रित केल्या जातील. ज्या व्यावसायिकांना या प्रमाणित आकारात पॅकिंग करायचे असेल, ते त्वरित सुरुवात करू शकतात, असे आवाहन विभागाने केले आहे.
