मुंबई, (प्रतिनिधी) १७ मे - ग्रामीण भागातील स्ट्रोक (पक्षाघात) रुग्णांना ‘गोल्डन अवर’मध्ये तातडीने आणि अत्याधुनिक उपचार मिळावेत, यासाठी महाराष्ट्र सरकारने एक अत्यंत क्रांतिकारी पाऊल उचलले आहे. ग्रामीण भागातील रुग्णांवर थेट मुंबईतून दूरस्थ पद्धतीने (Remote) रोबोटिक उपचार करण्यासाठी ‘रिमोट रोबोटिक न्यूरोइंटरव्हेन्शन’ प्रकल्प राबवला जाणार आहे. सार्वजनिक आरोग्यमंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी या संदर्भातील सविस्तर प्रस्ताव तातडीने सादर करण्याचे निर्देश आरोग्य विभागाला दिले आहेत.
काय आहे 'हब आणि स्पोक' मॉडेल?
अनेकदा ग्रामीण भागात तज्ज्ञ डॉक्टर आणि अत्याधुनिक तंत्रज्ञान वेळेत न मिळाल्याने स्ट्रोकच्या रुग्णाला कायमचे अपंगत्व येण्याचा धोका असतो. हा धोका टाळण्यासाठी आरोग्य विभाग ‘हब आणि स्पोक’ (Hub & Spoke) प्रणाली अंतर्गत हे नेटवर्क उभारणार आहे:
मुख्य केंद्र (Hub): मुंबईतील प्रसिद्ध केईएम (KEM) रुग्णालय हे या मोहिमेचे मुख्य नियंत्रण केंद्र असेल.
दुय्यम केंद्र (Spoke): जिल्हा आणि तालुका स्तरावरील शासकीय रुग्णालये उपकेंद्र म्हणून काम करतील.
कामकाज कसे चालेल?: मुंबईतील तज्ज्ञ डॉक्टर संगणकीय आणि दूरसंचार प्रणालीच्या (Telecommunication) माध्यमातून ग्रामीण भागातील रोबोटिक यंत्रणेवर नियंत्रण ठेवतील आणि स्थानिक वैद्यकीय पथकाच्या मदतीने रुग्णाची न्यूरोअँजिओग्राफी व स्ट्रोक इंटरव्हेन्शन प्रक्रिया यशस्वीपणे पार पाडतील.
पहिल्या टप्प्यात ५ केंद्रांवर प्रयोग
आरोग्य विभागाच्या वतीने सध्या राज्यात ११ ठिकाणी अत्याधुनिक कॅथलॅब सुरू करण्यात येत आहेत. यापैकी पाच केंद्रांवर प्रायोगिक तत्त्वावर (Pilot Project) ही ‘रिमोट रोबोटिक न्यूरोइंटरव्हेन्शन’ सुविधा सुरू केली जाईल. हा पथदर्शी प्रकल्प यशस्वी झाल्यानंतर ही योजना टप्प्याटप्प्याने संपूर्ण राज्यभर राबविली जाणार आहे.
इन्फ्रास्ट्रक्चर सज्ज, अतिरिक्त खर्चाची गरज नाही
या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासाठी आवश्यक असलेले बहुतांश इन्फ्रास्ट्रक्चर सार्वजनिक आरोग्य विभागाकडे आधीच उपलब्ध आहे. त्यामुळे केवळ रोबोटिक यंत्रणेसाठीच अतिरिक्त खर्च होणार आहे. ही सेवा अधिक प्रभावी करण्यासाठी सरकार ‘टेलीमेडिसिन’ आणि ‘ई-संजीवनी’ प्रणालीची मदत घेणार आहे.
"ग्रामीण भागातील नागरिकांनाही महानगरांप्रमाणेच अत्याधुनिक आरोग्य सेवा मिळायला हव्यात. स्ट्रोक रुग्णांसाठी ‘गोल्डन अवर’ मधील प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचा असतो. रुग्णांना मोठ्या शहरात हलवण्यात वेळ वाया घालवण्याऐवजी, त्यांच्या जवळच्या शासकीय रुग्णालयातच हे आधुनिक उपचार मिळवून देण्यासाठी आरोग्य विभाग कटिबद्ध आहे."
— प्रकाश आबिटकर, (सार्वजनिक आरोग्यमंत्री, महाराष्ट्र राज्य)
आरोग्यसेवा आयुक्तालयात झालेल्या या विशेष बैठकीला खासदार डॉ. अनिल बोंडे, आमदार उमा खापरे, आरोग्य सेवा आयुक्त डॉ. कादंबरी बलकवडे आणि केईएमचे वरिष्ठ हायब्रीड न्यूरोसर्जन डॉ. नितिन डांगे उपस्थित होते. डॉ. डांगे यांच्या मार्गदर्शनाखाली २०२० मध्ये केईएम रुग्णालयात या तंत्रज्ञानाची यशस्वी चाचणी घेण्यात आली होती, जी आता ग्रामीण महाराष्ट्राचा कायापालट करण्यासाठी सज्ज होत आहे.