मुंबई, (प्रतिनिधी) १७ फेब्रुवारी - वातावरणातील बदल आणि वाढत्या प्रदूषणामुळे श्वासोच्छवासाचे विकार वाढत असतानाच, 'आयआयटी बॉम्बे'मधील संशोधकांनी एक धोक्याचा इशारा दिला आहे. फुफ्फुसांमध्ये तयार होणारा अति-श्लेष्म (Mucus/कफ) केवळ त्रासदायक नसून, तो फुफ्फुसांच्या नैसर्गिक संरक्षक थराला कमकुवत करतो, ज्यामुळे ॲलर्जी आणि संसर्गाचा धोका अनेक पटींनी वाढतो, असे या अभ्यासात समोर आले आहे.
संशोधनातील मुख्य निष्कर्ष:
आयआयटी बॉम्बेच्या संशोधकांनी फुफ्फुसांमधील 'पल्मोनरी सर्फॅक्टंट' (Pulmonary Surfactant) या संरक्षक थरावर अभ्यास केला. या अभ्यासातील महत्त्वाचे मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत:
नैसर्गिक संरक्षणास बाधा: फुफ्फुसातील हवेच्या पिशव्यांवर एक पातळ पापुद्रा असतो जो श्वास घेताना फुफ्फुसांना लवचिकता देतो. मात्र, श्लेष्माचे प्रमाण वाढल्यास या थराची कार्यक्षमता बिघडते.
ॲलर्जीचा वाढता धोका: जेव्हा हा संरक्षक स्तर कमकुवत होतो, तेव्हा बाहेरील धुलीकण, परागकण आणि प्रदूषके थेट फुफ्फुसांच्या ऊतींपर्यंत पोहोचतात. यामुळे अस्थमा किंवा ॲलर्जीचे झटके तीव्र होतात.
श्वसनविकारांचे चक्र: श्लेष्म वाढल्यामुळे फुफ्फुसांना पुरेसा ऑक्सिजन घेण्यास अडथळा निर्माण होतो, ज्यामुळे रुग्णाला सतत धाप लागणे किंवा खोकला येणे यांसारख्या समस्या उद्भवतात.
"हा अभ्यास श्वसनविकारांच्या उपचारांमध्ये क्रांती घडवून आणू शकतो. केवळ कफ बाहेर काढणे पुरेसे नसून, फुफ्फुसांचा संरक्षक स्तर पुन्हा मजबूत करणे किती महत्त्वाचे आहे, हे यातून स्पष्ट होते."
— संशोधक टीम, आयआयटी बॉम्बे
सामान्य नागरिकांसाठी खबरदारी
प्रदूषण आणि धूलिकणांपासून वाचण्यासाठी मास्कचा वापर करणे आणि श्वसनाचा त्रास जाणवल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक असल्याचे संशोधकांनी सुचवले आहे. विशेषतः लहान मुले आणि ज्येष्ठांच्या बाबतीत 'म्युकस' साचणे अधिक गंभीर ठरू शकते.
