नाशिक, (प्रतिनिधी) ६ नोव्हेंबर - नाशिक जिल्ह्यामध्ये दुष्काळी परिस्थितीवर मात करण्यासाठी, भूजल पातळी वाढवण्यासाठी आणि वनक्षेत्रातील वन्यजीव व पशुधनासाठी पाण्याची शाश्वत उपलब्धता निर्माण करण्यासाठी वन विभागाने एक आदर्श उपक्रम हाती घेतला आहे. पश्चिम नाशिक वन प्रकल्प विभागाच्या पुढाकाराने आणि स्थानिक ग्रामस्थांच्या उत्स्फूर्त लोकसहभागातून ६ कार्यकेंद्रांमधील तब्बल १८ गावांमध्ये श्रमदानातून माती व वनराई बंधाऱ्यांची यशस्वी उभारणी करण्यात आली आहे.
'पाणी अडवा, पाणी जिरवा; जंगल वाचवा, वन्यजीव वाचवा' या सामाजिक आणि पर्यावरणपूरक संकल्पनेतून राबवण्यात आलेला हा उपक्रम ग्रामीण भागातील जलसंधारण आणि वनसंवर्धनाला नवी दिशा देणारा ठरत आहे.
लोकसहभाग आणि वन विभागाचे यशस्वी नियोजन
विभागीय व्यवस्थापक डॉ. एस. एन. नेवसे यांच्या मार्गदर्शनाखाली तसेच सहाय्यक व्यवस्थापक (घटक क्रमांक १ व २) यांच्या सहकार्याने हा उपक्रम यशस्वीपणे राबवण्यात आला. यामध्ये वन अधिकारी, वन कर्मचारी आणि स्थानिक ग्रामस्थांनी एकत्र येत श्रमदान केले.
पावसाळ्यात नैसर्गिक नाले, ओढे आणि दऱ्यांमधून वाहून जाणारे मौल्यवान पाणी अडवून ते जमिनीत मुरवणे, जमिनीतील ओलावा टिकवणे आणि भूजलाचे पुनर्भरण करणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश आहे. या बंधाऱ्यांमुळे वन परिसरातील विहिरी व बोअरवेलच्या पाण्याची पातळी वाढण्यास मदत होणार असून उन्हाळ्यात वन्यप्राणी व गुराढोरांच्या पाण्याचा प्रश्न कायमचा सुटण्यास मदत होणार आहे.
६ कार्यकेंद्रे आणि १८ गावांमध्ये उभारणी
या जलसंधारण उपक्रमांतर्गत पश्चिम नाशिक वन प्रकल्प विभागातील विविध ६ कार्यकेंद्रांच्या अंतर्गत येणाऱ्या १८ गावांमध्ये माती व वनराई बंधारे बांधण्यात आले आहेत:
झरी कार्यकेंद्र: आंबापाणी, झरी व बाडगी
आंबा कार्यकेंद्र: शिवशेत, आंबा व घुबडसाका
रायता कार्यकेंद्र: कडेगहाण, भुतमोखाडा, कचरपाडा व खरवळ
बोरीपाडा कार्यकेंद्र: बेहेडपाडा, पांगुळघर, मानकापूर व खरपडी
नाशिक कार्यकेंद्र: शिवणगाव व घोटी
दिंडोरी कार्यकेंद्र: मोहपाडा, कुंडाणे, वाघाड व बालापूर
पर्यावरण, वन्यजीव आणि भूजल पातळीला मोठा फायदा
स्थानिक ओढ्यांवर श्रमदानातून बांधण्यात आलेल्या या वनराई व माती बंधाऱ्यांमुळे पावसाचे पाणी अडवले गेल्याने खालील महत्त्वाचे फायदे होणार आहेत:
१. भूजल पातळीत वाढ: बंधाऱ्यांत साचणारे पाणी जमिनीत जिरल्यामुळे परिसरातील भूजल पातळी वेगाने वाढेल आणि जमिनीतील ओलावा दीर्घकाळ टिकून राहील.
२. नवीन रोपांचे संवर्धन: वन विभागाने लागवड केलेल्या नवीन वृक्षांच्या आणि रोपांच्या वाढीसाठी या पाण्याचा थेट फायदा होईल.
३. वन्यजीवांचे संरक्षण: उन्हाळ्याच्या दिवसांत पाण्याच्या शोधात वन्यप्राणी मानवी वस्त्यांकडे किंवा महामार्गाकडे धाव घेतात. वनक्षेत्रातच मुबलक पाणी उपलब्ध झाल्याने वन्यजीवांचे रक्षण होईल आणि मानव-वन्यजीव संघर्ष टाळता येईल.
वनसंवर्धनात ग्रामस्थांचा सक्रिय सहभाग
वनसंवर्धन आणि निसर्गाचे रक्षण ही केवळ वन विभागाची जबाबदारी नसून ती प्रत्येक नागरिकाची जबाबदारी आहे, हा संदेश या उपक्रमाने दिला आहे. वन विभाग आणि ग्रामस्थ यांच्यातील समन्वयामुळे नैसर्गिक साधनसंपत्तीच्या जतनाबाबत स्थानिक नागरिकांमध्ये मोठी जागरूकता निर्माण झाली आहे. नाशिक जिल्ह्यातील ग्रामीण भागातील हा उपक्रम शाश्वत जलसंधारण आणि पर्यावरण संवर्धनाचा एक उत्कृष्ट वस्तुपाठ ठरला आहे.