नाशिक, (प्रतिनिधी) २८ ऑक्टोबर - पर्यावरण संरक्षण आणि इलेक्ट्रॉनिक कचऱ्याच्या (ई-वेस्ट) सुरक्षित विल्हेवाटेबाबत जन-जागरूकता निर्माण करण्यासाठी पीएम श्री केंद्रीय विद्यालय क्रमांक १, एनआरसी आर्टिलरी सेंटर, नाशिक येथे 'विशेष अभियान ६.०' अंतर्गत ई-कचरा संग्रहण व विल्हेवाट अभियान उत्साहात राबविण्यात आले. या महत्त्वपूर्ण उपक्रमांतर्गत केव्हीएस नाशिक संभाग आणि 'टेक ई-वेस्ट मॅनेजमेंट' कंपनी यांच्यात अधिकृत करार (सामंजस्य करार - MOU) करण्यात आला असून, या विद्यालयाने 'नोडल शाळा' म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.
नववीच्या विद्यार्थ्यांना वैज्ञानिक प्रक्रियेचे धडे
अभियानांतर्गत टेक ई-वेस्ट मॅनेजमेंट कंपनीच्या प्रतिनिधींनी नववीच्या विद्यार्थ्यांसाठी एका विशेष जागरूकता सत्राचे आयोजन केले. या सत्रात विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करताना सांगण्यात आले की, जुने मोबाईल फोन, चार्जर, संगणक, की-बोर्ड, केबल आणि इतर इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे सामान्य कबाड किंवा कचऱ्याप्रमाणे उघड्यावर फेकून देणे आरोग्यासाठी आणि पर्यावरणासाठी अत्यंत घातक असते.
या उपकरणांमध्ये अनेक विषारी घटक आणि घातक रसायने असतात, जी माती आणि जलात मिसळून पर्यावरणाला हानी पोहोचवू शकतात. त्यामुळे ई-कचऱ्याचे व्यवस्थापन सामान्य कचऱ्यापेक्षा पूर्णपणे वेगळ्या व वैज्ञानिक पद्धतीने करणे गरजेचे असते, असे विद्यार्थ्यांना समजावून सांगण्यात आले.
ई-कचऱ्याचे वैज्ञानिक पुनर्चक्रण आणि विल्हेवाट
कंपनीच्या प्रतिनिधींनी विद्यार्थ्यांना ई-कचऱ्याची विल्हेवाट लावण्याच्या वैज्ञानिक पद्धतींची सविस्तर माहिती दिली. इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांमधील उपयोगी धातू, प्लॅस्टिक आणि इतर पुनर्चक्रणयोग्य साहित्य सुरक्षितपणे वेगळे कसे केले जाते, याचे महत्त्व पटवून देण्यात आले.
खराब झालेले इलेक्ट्रॉनिक सामान उघड्यावर टाकणे, जाळणे किंवा घरच्या कचऱ्यात मिसळण्याऐवजी ते अधिकृत संग्रहण केंद्रांपर्यंत पोहोचवणे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे. विद्यार्थ्यांना केवळ 'जबाबदार उपभोक्ता' बनण्याचेच नव्हे, तर आपल्या घरातील पालकांना व शेजाऱ्यांनाही ई-कचऱ्याच्या योग्य विल्हेवाटबाबत प्रेरित करण्याचा संदेश या सत्रातून देण्यात आला.
विद्यार्थी आणि पालकांचा अभूतपूर्व प्रतिसाद
जागरूकता सत्राच्या यशस्वी आयोजनानंतर विद्यालयात प्रत्यक्ष ई-कचरा संग्रहण अभियान राबविण्यात आले. या मोहिमेला विद्यार्थी आणि पालकांकडून प्रचंड प्रतिसाद मिळाला. घरोघरी वर्षानुवर्षे पडून राहिलेला निकामी इलेक्ट्रॉनिक कचरा पालकांनी व विद्यार्थ्यांनी विद्यालयात आणून जमा केला.
२८ ऑक्टोबर रोजी विद्यालयाच्या प्राथमिक संगणक प्रयोगशाळेत हा सर्व संकलित ई-कचरा योग्य व्यवस्थापनासाठी गोळा करण्यात आला. याद्वारे पर्यावरण संरक्षणाची सुरुवात घरापासूनच होते आणि कचऱ्याचे योग्य व्यवस्थापन ही आपली सामूहिक जबाबदारी आहे, हा संदेश समाजात प्रभावीपणे देण्यात आला.
शाळा आणि कंपनी यांच्यात धोरणात्मक करार
ई-कचऱ्याचे पद्धतशीर संकलन, योग्य व्यवस्थापन आणि शास्त्रीय विल्हेवाट लावण्यासाठी केंद्रीय विद्यालय संघटन (केव्हीएस), नाशिक संभाग आणि टेक ई-वेस्ट मॅनेजमेंट कंपनी यांच्यात नुकताच हा महत्त्वाचा करार झाला आहे. या करारामुळे शालेय स्तरावर ई-कचरा व्यवस्थापनाला एक कायदेशीर व संस्थात्मक स्वरूप मिळाले असून, विद्यार्थ्यांमध्ये पर्यावरणीय जाणिवा अधिक प्रगल्भ होण्यास मदत होणार आहे.
प्राचार्यांचे मार्गदर्शन व यशस्वी आयोजन
केंद्रीय विद्यालयाचे प्राचार्य गजराज मीणा यांच्या मार्गदर्शनाखाली हे संपूर्ण अभियान यशस्वीरीत्या पार पडले. या उपक्रमाला फळास आणण्यासाठी पूजा अग्रवाल, रोहित गौड, अश्विनी टोंगले आणि आकांक्षा यांनी विशेष परिश्रम घेतले. विद्यालयीन स्तरावर राबविलेला हा उपक्रम केवळ पुस्तकी ज्ञानापुरता मर्यादित न राहता पर्यावरणपूरक जीवनशैलीचा पाया रचणारा ठरला असून, नाशिक परिसरात या उपक्रमाचे सर्वत्र कौतुक होत आहे.