मुंबई, (प्रतिनिधी) २४ ऑक्टोबर - दिवाळीचा सण अवघ्या काही दिवसांवर आला असताना, सर्वसामान्य नागरिकांच्या बजेटला मोठा धक्का बसण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. एल निनोचा प्रभाव, जागतिक पातळीवरील संघर्ष आणि रुपयाची घसरण या 'तिहेरी झटक्यामुळे' खाद्यतेलाचे भाव गगनाला भिडले आहेत. त्यातच जगातील सर्वात मोठे पाम तेल उत्पादक असलेल्या इंडोनेशियामध्ये निर्माण झालेला दुष्काळ आणि त्यांचे आगामी 'बी ५०' (बायोडिझेल) धोरण यामुळे भारतासह जगभरात खाद्यतेलाची चिंताजनक टंचाई निर्माण होण्याची चिन्हे आहेत.
उत्पादनात मोठी घट आणि इंडोनेशियाचे 'बी ५०' धोरण
इंडोनेशियन पाम ऑइल असोसिएशनच्या ताज्या अंदाजानुसार, एल निनोमुळे निर्माण झालेल्या दुष्काळी परिस्थितीमुळे इंडोनेशियातील कच्च्या पाम तेलाच्या (CPO) उत्पादनात तब्बल ५० लाख टनांची मोठी घट होण्याची शक्यता आहे. याशिवाय, इंडोनेशियाने आपल्या देशांतर्गत वापरासाठी 'बी ५०' धोरण प्रभावीपणे राबवण्याचा निर्णय घेतला आहे. या धोरणांतर्गत जवळपास १६.३ दशलक्ष ते १७ दशलक्ष टन पाम तेल केवळ बायोडिझेलसाठी वापरले जाणार आहे. परिणामी, आंतरराष्ट्रीय बाजारात होणारा पाम तेलाचा पुरवठा व निर्यातीचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या रोखले जाईल, ज्याचा थेट परिणाम जागतिक पुरवठा साखळीवर होईल.
भारत हा आपल्या खाद्यतेलाच्या गरजेचा मोठा भाग इंडोनेशिया आणि मलेशियाकडून आयात करत असल्याने, भारतासमोर आगामी काळात खाद्यतेलाच्या आघाडीवर मोठे आव्हान उभे ठाकले आहे.
भारतातील घरगुती उत्पादनाची स्थिती
एक तो जागतिक पातळीवर तुटवडा आणि त्यातच देशांतर्गत उत्पादनालाही फटका बसला आहे. भारताचे खाद्यतेल उत्पादन सन २०२५-२६ मध्ये सुमारे ९.७ दशलक्ष टन (mt) होते, ज्यामध्ये सन २०२६-२७ च्या अंदाजानुसार ५ ते १० टक्क्यांची घट होऊन ते ९.२ दशलक्ष टनांपर्यंत खाली येण्याचा अंदाज आहे.
या उत्पादनातील घटीमागे मुख्य कारण म्हणजे महाराष्ट्रातील सोयाबीन पट्टा (विशेषतः लातूर, जालना आणि अकोला परिसर) या भागात झालेली ४० टक्क्यांपर्यंतची पाऊस तूट आणि दुष्काळी परिस्थिती हे आहे. मध्य प्रदेशच्या माळवा भागात पाऊस चांगला झाल्यामुळे काही प्रमाणात भरपाई झाली असली, तरी देशांतर्गत मागणी आणि पुरवठ्यामधील तफावत कायम आहे.
पाम तेल महागल्याने सर्व तेलांचे दर वधारले
पाम तेल हे जगातील सर्वात स्वस्त खाद्यतेल मानले जाते. मात्र, जेव्हा पाम तेल महाग होते, तेव्हा ग्राहकांची मागणी त्वरित सोयाबीन आणि मोहरीच्या तेलाकडे वळते, ज्यामुळे पर्यायाने इतर तेलांच्या किमतीही झपाट्याने वाढतात.
सप्टेंबर महिन्यापासूनच आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ नोंदवली गेली आहे:
आरबीडी पामोलिन: ९.७ टक्क्यांनी वाढून १,११९ डॉलरवरून १,२२८ डॉलर प्रति टन झाले.
क्रूड पाम तेल (CPO): १०.४ टक्क्यांनी वाढून १,१६४ डॉलरवरून १,२८५ डॉलर प्रति टन झाले.
या जागतिक दरवाढीमुळे गेल्या वर्षीच्या तुलनेत प्रमुख खाद्यतेलांच्या किमती ९.७ ते ११.२ टक्क्यांनी वधारल्या असून, आगामी महिन्यांत यात आणखी वाढ होण्याचा अंदाज वर्तवला जात आहे.
सध्याचे किरकोळ दर (पुणे/मुंबई - ऑक्टोबर २०२६)
सध्या बाजारात विविध खाद्यतेलांचे किरकोळ दर उच्च पातळीवर पोहोचले आहेत:
सूर्यफूल तेल: ₹१९० - ₹१९५ प्रति लिटर
शेंगदाणा तेल: ₹१८५ - ₹२०० प्रति लिटर
सोयाबीन तेल: ₹१६५ - ₹१७० प्रति लिटर
पाम तेल: ₹१५० - ₹१५५ प्रति लिटर
दिवाळीत काय करावे? (तज्ज्ञांचा सल्ला)
सध्याच्या महागाईच्या काळात सणासुदीच्या दिवसांत स्वयंपाकघराचे बजेट कोलमडू नये, यासाठी गृहिणींनी योग्य नियोजन करणे गरजेचे आहे. तेलाची अनावश्यक साठवणूक करणे टाळावे आणि शक्य तितके तेलकट पदार्थ कमी करून आरोग्याला प्राधान्य द्यावे. तसेच, स्थानिक उत्पादित तेलांना किंवा पर्यायी ब्रँडना प्राधान्य दिल्यास काही प्रमाणात आर्थिक ताण कमी होऊ शकतो. सरकारनेही या परिस्थितीवर लक्ष ठेवून वेळीच योग्य पावले उचलण्याची गरज आहे, जेणेकरून सणासुदीच्या काळात सर्वसामान्यांना मोठा दिलासा मिळू शकेल.