नवी मुंबई, (प्रतिनिधी) १४ सप्टेंबर - प्रयोगशाळेत विकसित होणाऱ्या हिऱ्यांच्या ('लॅबग्रोन डायमंड') निर्मितीपासून दागिन्यांचे उत्पादन, ब्रँडिंग आणि जागतिक विक्री व्यवस्थेपर्यंतची संपूर्ण मूल्यसाखळी भारतात उभारून भारतीय उद्योगाने या क्षेत्रात जागतिक नेतृत्व प्रस्थापित करावे, असे आवाहन केंद्रीय गृह व सहकार मंत्री अमित शाह यांनी केले.
रत्न व आभूषण कौन्सिलद्वारे मुंबईत आयोजित ५२ व्या ‘इंडिया जेम्स अँड ज्वेलरी अवॉर्ड्स’ (2026) सोहळ्यात ते प्रमुख पाहुणे म्हणून बोलत होते. याप्रसंगी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, गुजरातचे उपमुख्यमंत्री हर्ष संघवी, सांस्कृतिक कार्यमंत्री आशिष शेलार, पणन मंत्री जयकुमार रावल आणि कौन्सिलचे अध्यक्ष किरीट भन्साळी आदी मान्यवर उपस्थित होते.
केंद्रीय मंत्री अमित शाह यांच्या भाषणातील महत्त्वाचे मुद्दे:
जागतिक ब्रँडिंगचे आवाहन: भारताकडे पायाभूत सुविधा, ऊर्जा, भांडवल आणि उद्यमी वर्ग आहे. त्यामुळे भारतीय कंपन्यांनी जागतिक ब्रँड निर्माण करून जगभरातील प्रमुख शहरांमध्ये स्वतःची विक्री केंद्रे उभारावीत; यासाठी केंद्र सरकार सर्वतोपरी सहकार्य करेल.
महाराष्ट्र सोडून उद्योग जाणार नाही: रत्न व आभूषण उद्योगासाठी नवी मुंबईत मोठी जागा व आवश्यक एफएसआय (FSI) उपलब्ध करून देण्याची भूमिका मांडण्यात आली असून, हा उद्योग महाराष्ट्राबाहेर जाऊ नये यासाठी राज्य सरकार पूर्ण मदत करेल.
निर्यात आणि रोजगार: २०२५ मध्ये भारताची रत्न व आभूषण निर्यात २ लाख ४४ हजार कोटी रुपयांवर (एकूण व्यापारी निर्यातीत ६.३% वाटा) पोहोचली आहे. या क्षेत्रातून सुमारे ७५ लाख नागरिकांना रोजगार मिळतो.
मुक्त व्यापार करारांचा लाभ: युरोपियन युनियन, यूएई, ऑस्ट्रेलिया, ओमान आणि यूकेसोबत झालेल्या मुक्त व्यापार करारांचा (FTA) उपयोग करून नव्या बाजारपेठा शोधाव्यात.
नवी मुंबईतील जेम्स अँड ज्वेलरी पार्क: दसऱ्यापासून कामाला सुरुवात
सोहळ्यात बोलताना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी उद्योगासाठी अनेक मोठ्या घोषणा केल्या:
मोठी गुंतवणूक व रोजगार: नवी मुंबईत उभारण्यात येणाऱ्या अत्याधुनिक जेम्स अँड ज्वेलरी पार्कमुळे सुमारे १ लाख कोटी रुपयांची गुंतवणूक आणि ५० हजार नवीन रोजगार निर्माण होतील. या प्रकल्पाचे काम येत्या दसऱ्यापासून सुरू होणार आहे.
बीकेसी (BKC) भारत डायमंड बोर्सला अखंड जोडणी:
वांद्रे आणि कुर्ला रेल्वे स्थानकांपासून भारत डायमंड बोर्ससाठी 'पॉड टॅक्सी' सेवा सुरू केली जाईल.
मेट्रो स्थानकातून थेट डायमंड बोर्समध्ये प्रवेश दिला जाईल.
बुलेट ट्रेन स्थानक, कोस्टल रोड, वरळी सी-लिंक, टी-२ विमानतळ आणि कुर्ला परिसराला बोगद्यांच्या (Underground Tunnels) माध्यमातून जोडले जाईल.
रत्न व आभूषण धोरण २०२५: महाराष्ट्राने या क्षेत्रासाठी स्वतंत्र धोरण आखले असून यात लॅबग्रोन डायमंड उद्योगासाठी विशेष तरतुदी करण्यात आल्या आहेत.
महाराष्ट्राचा निर्यातीत ५० टक्के वाटा – उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे
उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी नमूद केले की, देशाच्या एकूण रत्न व आभूषण निर्यातीत महाराष्ट्राचा वाटा सुमारे ५० टक्के आहे. या उद्योगाने १ लाख कोटींपेक्षा जास्त गुंतवणूक आकर्षित केली असून ५० लाखांहून अधिक रोजगार दिले आहेत. भारताला जगातील तिसरी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था बनवण्याच्या 'विकसित भारत २०४७' च्या संकल्पात या क्षेत्राचे योगदान महत्त्वपूर्ण ठरेल.
५२ वे 'इंडिया जेम्स अँड ज्वेलरी अवॉर्ड्स' प्रदान
वाणिज्य मंत्रालयांतर्गत १९६६ मध्ये स्थापन झालेल्या 'जेम अँड ज्वेलरी एक्सपोर्ट प्रमोशन कौन्सिल' (GJEPC) तर्फे २७ विविध श्रेणींमध्ये पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. यामध्ये सर्वाधिक उलाढाल, सर्वाधिक निर्यात, लॅबग्रोन डायमंड्स, कट अँड पॉलिश्ड डायमंड्स, सीएसआर (CSR), महिला उद्योजक आणि जीवनगौरव पुरस्कारांचा समावेश होता.
