नाशिक, (विशेष प्रतिनिधी) ४ ऑगस्ट - नाशिकचा परिसर गिधाडांच्या संवर्धनासाठी आणि त्यांच्या अधिवासासाठी पुन्हा एकदा अत्यंत महत्त्वाचा सिद्ध झाला आहे. दोन वेळा निसर्गात सोडण्याचे प्रयत्न अपयशी ठरल्यानंतर आणि पुन्हा पकडावे लागल्यानंतर, 'J132' क्रमांकाच्या पुनर्वसित भारतीय प्रजातीच्या (Indian Vulture) दुर्मिळ गिधाडाने अखेर निसर्गात स्वतःचे अस्तित्व सिद्ध केले आहे. गेल्या ५६ दिवसांत या गिधाडाने १,६१८ किलोमीटरपेक्षा जास्त प्रवास करत उत्तर नाशिकमधील वन्य गिधाडांच्या कळपात यशस्वीरीत्या प्रवेश केला असून, स्वतः अन्न शोधून खाण्यास सुरुवात केली आहे.
बॉम्बे नॅचरल हिस्ट्री सोसायटीच्या (BNHS) संशोधकांनी नोंदवलेला हा यशस्वी प्रवास महाराष्ट्रातील गिधाड संवर्धन व प्रजनन कार्यक्रमासाठी एक ऐतिहासिक आणि मैलाचा दगड ठरला आहे.
नाशिक ठरले गिधाड संवर्धनाचे केंद्रस्थान
'J132' या गिधाडाला ७ जून रोजी नाशिकच्या जंगलात तिसऱ्यांदा मुक्त करण्यात आले होते. नाशिकचा उत्तर भाग गिधाडांच्या अधिवासासाठी अत्यंत समृद्ध मानला जातो. मुक्त केल्यानंतर या गिधाडाने नाशिकचा परिसर तसेच महाराष्ट्र-गुजरात सीमेवरील वलसाड जिल्ह्यापर्यंतचा भूप्रदेश पालथा घातला. नाशिकमधील मोकळ्या वातावरणात वन्य गिधाडांसोबत मिळून-मिसळून राहणे आणि मृत गुरांचे अन्न स्वतः शोधून खाणे, यामुळे हे गिधाड आता निसर्गात पूर्णपणे रुळल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
काय आहे 'J132' चा खडतर प्रवास?
यापूर्वी या गिधाडाला निसर्गात सोडण्याचे दोन प्रयत्न अपयशी ठरले होते. मोकळ्या वातावरणात सोडल्यानंतर ते अन्नाअभावी अशक्त झाल्याने किंवा वातावरणाशी जुळवून न शकल्याने संशोधकांना त्याला पुन्हा ताब्यात घेऊन पुनर्वसन केंद्रात उपचारासाठी ठेवावे लागले होते. मात्र, तिसऱ्या प्रयत्नात नाशिकच्या भौगोलिक आणि अनुकूल निसर्गपरिस्थितीमुळे या गिधाडाला नवीन जीवन मिळाले आहे.
महाराष्ट्रातील संवर्धन मोहिमेला मोठे यश
भारतात नामशेष होण्याच्या मार्गावर असलेल्या भारतीय गिधाडांच्या संरक्षणासाठी BNHS आणि वनविभागातर्फे विशेष मोहीम राबवली जात आहे. 'J132' या गिधाडाच्या या भरारीमुळे नाशिकचा परिसर गिधाडांच्या नैसर्गिक पुनर्वसनासाठी उत्तम अधिवास असल्याचे पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले आहे. BNHS च्या संशोधकांनी या यशाबद्दल आनंद व्यक्त केला असून, नाशिक आणि परिसरातील ही घडामोडी पक्षीप्रेमी व पर्यावरणप्रेमींसाठी अत्यंत भूषणावह ठरत आहे.
