भावेश ब्राह्मणकर, नाशिक
भारतीय लष्कर आणि हवाई दलाची ताकद वाढवणाऱ्या स्वदेशी ‘प्रचंड’ लाईट कॉम्बॅट हेलिकॉप्टर (LCH) च्या मोठ्या प्रमाणावरील निर्मितीसाठी ओझरमधील हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (HAL) सज्ज झाले आहे.
या भव्य प्रकल्पासाठी एचएएलच्या नाशिक (ओझर) येथील विमान निर्मिती विभागात (AMD) मोठ्या प्रमाणावर पायाभूत सुविधांचा विस्तार सुरू करण्यात आला आहे. ६२,७०० कोटी रुपयांच्या १५६ हेलिकॉप्टरच्या निर्मितीचे काम वेळेत पूर्ण करण्यासाठी नाशिक केंद्र महत्त्वाचे ठरणार आहे.
शॉप २५ आणि ३१ चे होणार रुपांतरण
प्रचंड हेलिकॉप्टरच्या असेंब्ली लाईनसाठी एचएएलने नाशिक कारखान्यातील 'शॉप २५' आणि 'शॉप ३१' मध्ये अॅल्युमिनियम पार्टिशन्स आणि फॉल्स सीलिंग बसवण्यासाठी नागरी कामांच्या (Civil Works) निविदा प्रसिद्ध केल्या आहेत.
क्लीन रूम वातावरण:
आधुनिक लढाऊ हेलिकॉप्टरच्या असेंब्लीसाठी धूळमुक्त, तापमान नियंत्रित आणि संसर्गमुक्त (Contamination-free) वातावरणाची गरज असते.
रीट्रोफिटींग तंत्र:
नवीन इमारत बांधण्यात लागणारा वेळ वाचवण्यासाठी जुन्या औद्योगिक इमारतींचेच आधुनिक असेंब्ली लाईनमध्ये रूपांतर (Retrofitting) केले जात आहे.
नाशिक ठरणार 'फाइनल असेंब्ली अँड इंटिग्रेशन' हब
तुमकुर (कर्नाटक) येथील ग्रीनफिल्ड हेलिकॉप्टर फॅक्टरी हे या मोहिमेचे मुख्य केंद्र राहिले असले, तरी १५६ हेलिकॉप्टरचा प्रचंड मोठा टप्पा २०३३ पर्यंत गाठण्यासाठी नाशिकला दुय्यम निर्मिती आणि असेंब्ली केंद्र (Secondary Hub) म्हणून विकसित केले जात आहे.
‘आत्मनिर्भर भारत’ उपक्रमांतर्गत एचएएल खाजगी उद्योगांकडून सुटे भाग तयार करून घेईल, तर नाशिकच्या केंद्रात डायनॅमिक घटक, प्रगत एव्हिओनिक्स आणि मिशन सिस्टीम एकत्र करून पूर्ण लढाऊ हेलिकॉप्टर तयार केले जाईल (Final Assembly and Integration).
नाशिक एचएएलच्या इतिहासात नवे पर्व
लढाऊ विमानांचा वारसा:
नाशिकच्या ओझर युनिटला मिग-२१, मिग-२७ आणि सुखोई-३० एमकेआय (Su-30MKI) सारख्या प्रगत लढाऊ विमानांची निर्मिती आणि ओव्हरहॉलिंगचा अनेक दशकांचा अनुभव आहे.
विसावा टप्पा आणि विविधता:
फायटर जेट्सच्या निर्मितीनंतर आता हेलिकॉप्टर असेंब्ली (Rotary-wing) क्षेत्रात प्रवेश केल्यामुळे नाशिक केंद्राच्या क्षमतेत मोठी भर पडणार आहे.
नव्या प्रकल्पाची ठळक वैशिष्ट्ये:
एकूण कंत्राट मूल्य: ₹६२,७०० कोटी (१५६ हेलिकॉप्टर्स)
सैन्य दल वाटप: ९० हेलिकॉप्टर (भारतीय लष्कर) आणि ६६ हेलिकॉप्टर (भारतीय हवाई दल).
स्वदेशी बनावट: ६५ टक्क्यांहून अधिक भाग स्वदेशी बनावटीचे.
रोजगार निर्मिती: २५० हून अधिक एमएसएमई (MSME) कंपन्यांचा सहभाग; ८,५०० पेक्षा जास्त प्रत्यक्ष व अप्रत्यक्ष रोजगार उपलब्ध होणार.
