नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) २१ फेब्रुवारी - नाशिक येथे होणारा 'सिंहस्थ कुंभमेळा २०२७' हा केवळ श्रद्धेचाच नव्हे, तर आधुनिक तंत्रज्ञानाचाही संगम ठरणार आहे. या सोहळ्यासाठी भाविकांना मार्गदर्शन करण्यासाठी विकसित करण्यात आलेल्या ‘कुंभदूत : पवित्र यात्रेसाठी तुमचा AI साथीदार’ या क्रांतिकारी ॲपचे अनावरण मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते नवी दिल्लीत करण्यात आले. ‘इंडिया AI इम्पॅक्ट समिट २०२६’ मध्ये या उपक्रमाची घोषणा करण्यात आली.
काय आहे ‘एजेंटिक कुंभ’ संकल्पना?
ही प्रणाली "एजेंटिक कुंभ" या मॉडेलवर आधारित आहे. याचा अर्थ, कुंभमेळ्यासाठी नोंदणी करणाऱ्या प्रत्येक भाविकाला एक वैयक्तिक एआय (AI) सहाय्यक मिळेल, ज्याचे नाव 'कुंभदूत' असेल. हा डिजिटल दूत भाविकांच्या वतीने प्रवास, निवास, घाटांची माहिती, आरोग्य सेवा आणि आपत्कालीन मदतीसाठी स्थानिक प्रशासन व विक्रेत्यांशी समन्वय साधेल.
२० भारतीय भाषांत संवाद; साध्या फोनवरही चालणार
'कुंभदूत' केवळ स्मार्टफोनपुरता मर्यादित नसेल. ज्यांच्याकडे साधा फीचर फोन आहे, त्यांनाही IVR (कॉल) प्रणालीद्वारे आवाजाच्या माध्यमातून माहिती मिळेल. ही सेवा २० पेक्षा अधिक भारतीय भाषांमध्ये उपलब्ध असल्याने भाषेची अडचण दूर होईल. वयोवृद्ध आणि डिजिटल साक्षरता नसलेल्या भाविकांसाठी ही सुविधा अत्यंत उपयुक्त ठरणार आहे.
गोपनीयतेची पूर्ण काळजी; 'कुंभ पास'ची सुविधा
या प्रणालीत भाविकांची वैयक्तिक माहिती कोणत्याही केंद्रात साठवली जाणार नाही. सर्व व्यवहार भाविकाच्या संमतीने आणि मर्यादित कालावधीसाठीच होतील. यात एक ऐच्छिक 'कुंभ पास' असेल, जो डिजीलॉकरमध्ये सुरक्षित राहील. यामुळे प्रवेश प्रक्रिया आणि आपत्कालीन मदत मिळवणे सुलभ होईल.
"सिंहस्थ २०२७ हे श्रद्धा आणि तंत्रज्ञानाचे अजोड उदाहरण असेल. 'एजेंटिक कुंभ' ही संकल्पना महाराष्ट्राला नैतिक आणि जबाबदार एआय वापराच्या क्षेत्रात जगात आघाडीवर नेईल."
— देवेंद्र फडणवीस, मुख्यमंत्री
नियोजनासाठी अचूक डेटा: डॉ. प्रवीण गेडाम
नाशिक विभागीय आयुक्त तथा कुंभमेळा प्राधिकरण प्रमुख डॉ. प्रवीण गेडाम यांनी सांगितले की, या तंत्रज्ञानामुळे कोट्यवधींच्या गर्दीचे नियोजन करणे सोपे होईल. तर, प्राधिकरण आयुक्त शेखर सिंह यांनी स्पष्ट केले की, ही प्रणाली नियंत्रणासाठी नसून केवळ समन्वयासाठी आहे, जेणेकरून भाविकांचा गोंधळ उडणार नाही.
महत्त्वाचे टप्पे:
* पायलट प्रोजेक्ट: सिंहस्थापूर्वी नाशिकमधील महाविद्यालयांत १०,००० सहभागींसह चाचणी घेतली जाणार आहे.
* क्षमता: एकाच वेळी १ कोटी भाविक आणि लाखो डिजिटल एजंट्सना हाताळण्याची या प्रणालीची क्षमता आहे.
* डिजिटल पेमेंट: यूपीआय (UPI) आणि आरोग्य नोंदींचा यात समावेश असेल.
'कुंभदूत'ची खास वैशिष्ट्ये
* वैयक्तिक सहाय्य: प्रत्येक भाविकासाठी स्वतंत्र AI एजंट.
* बहुभाषिक सेवा: २०+ भारतीय भाषांमध्ये संवाद.
* सर्वसमावेशक: स्मार्टफोन, फीचर फोन आणि किऑस्कवर उपलब्ध.
* सुरक्षित: डिजीलॉकर आणि यूपीआयशी संलग्न, पूर्णपणे गोपनीय.
* मार्गदर्शन: प्रवास, निवास, घाट आणि आपत्कालीन मदतीची रिअल-टाइम माहिती.
