मुंबई, (प्रतिनिधी) १० जानेवारी - भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (IIT) मुंबईच्या शिरपेचात मानाचा तुरा रोवला गेला असून, ८ जानेवारी २०२६ रोजी संस्थेत अत्याधुनिक 'परम रुद्र' या सुपरकॉम्प्युटिंग सुविधेचे उद्घाटन करण्यात आले. भारत सरकारच्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाचे (DST) सचिव प्रा. अभय करंदीकर यांच्या हस्ते ही प्रणाली राष्ट्राला समर्पित करण्यात आली. ३ पेटाफ्लॉप्स क्षमता असलेली ही प्रणाली पूर्णपणे स्वदेशी बनावटीची असून, यामुळे देशातील संशोधन क्षेत्राला मोठी गती मिळणार आहे.
'बिल्ड अप्रोच' आणि स्वदेशी तंत्रज्ञान
'परम रुद्र' ही उच्च कार्यक्षमता संगणक प्रणाली (HPC) राष्ट्रीय सुपरकॉम्प्युटिंग मिशनच्या (NSM) 'बिल्ड अप्रोच' अंतर्गत विकसित करण्यात आली आहे. या प्रणालीचे वैशिष्ट्य म्हणजे ती सी-डॅक (C-DAC) द्वारे विकसित 'रुद्र' सर्व्हरवर आधारित आहे. या सर्व्हरची निर्मिती भारतातच करण्यात आली असून, यामुळे 'मेक इन इंडिया' उपक्रमाला मोठे बळ मिळाले आहे. तसेच, यामध्ये ऊर्जा बचतीसाठी प्रगत 'डायरेक्ट कॉन्टॅक्ट लिक्विड कूलिंग' (DCLC) तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला आहे.
संशोधकांना होणार मोठा फायदा
उद्घाटनप्रसंगी प्रा. अभय करंदीकर म्हणाले, "परम रुद्र सुविधेमुळे आयआयटी मुंबईच्या संगणकीय संशोधन क्षमतेत प्रचंड वाढ होईल. याचा फायदा २०० हून अधिक प्राध्यापक आणि १,२०० विद्यार्थ्यांना मिळेल. ही सुविधा प्रामुख्याने कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), जैवतंत्रज्ञान आणि प्रगत उत्पादन या क्षेत्रातील संशोधनासाठी मैलाचा दगड ठरेल."
एक्झास्केल कम्प्युटिंगकडे भारताची वाटचाल
इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाच्या (MeitY) गट समन्वयक सुनीता वर्मा यांनी या यशाचे कौतुक करताना सांगितले की, 'रुद्र' आधारित समूह हा भारताच्या स्वदेशी सुपरकॉम्प्युटिंग प्रवासातील महत्त्वाचा टप्पा आहे. तर, राष्ट्रीय सुपरकॉम्प्युटिंग मिशनचे संचालक डॉ. हेमंत दरबारी यांनी माहिती दिली की, 'परम रुद्र'सह आता देशभरात एकूण ४४ पेटाफ्लॉप्स क्षमतेचे ३८ सुपरकॉम्प्युटर कार्यान्वित झाले आहेत.
राष्ट्रीय सुपरकॉम्प्युटिंग मिशन (NSM) - एका नजरेत
* संचालन: इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय (MeitY) व विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (DST).
* अंमलबजावणी: सी-डॅक (पुणे) आणि इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स (बंगळुरू).
* उद्देश: पायाभूत सुविधा, ॲप्लिकेशन्स विकास, संशोधन आणि मनुष्यबळ विकास या चार स्तंभांवर स्वदेशी परिसंस्था निर्माण करणे.
मुंबई आणि परिसरातील इतर संशोधन संस्थांसाठी देखील ही सुविधा सहकार्याची नवी दारे खुली करणार आहे.