नाशिक, (प्रतिनिधी) २४ डिसेंबर - 'शेती हा तोट्याचा व्यवसाय आहे' हा समज खोटा ठरवत नाशिक जिल्ह्यातील दाभाडी गावच्या श्रीमती भावना निळकंठ निकम यांनी आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देऊन शेतीमध्ये एक नवे आदर्श मॉडेल उभे केले आहे. पदवीधर असूनही त्यांनी नोकरीच्या मागे न धावता शेतीलाच आपले करियर मानले आणि आज त्या परिसरातील हजारो शेतकऱ्यांसाठी प्रेरणास्थान बनल्या आहेत.
शिक्षणाचा शेतीसाठी उपयोग
भावना निकम या पदवीधर आहेत. उच्च शिक्षण घेऊनही त्यांनी आपल्या गावाकडे परतण्याचा आणि पारंपरिक शेतीला आधुनिकतेची जोड देण्याचा धाडसी निर्णय घेतला. कृषी विज्ञान केंद्राच्या (KVK) मार्गदर्शनाखाली त्यांनी विविध क्षमता बांधणी कार्यक्रमात सहभाग घेतला. सरकारी योजनांची माहिती घेऊन त्यांनी शेतीमध्ये वैज्ञानिक दृष्टिकोनाचा अवलंब केला.
पॉलीहाऊस आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर
भावना यांनी केवळ पारंपरिक पिकांवर अवलंबून न राहता २,००० चौरस मीटर क्षेत्रात अत्याधुनिक 'पॉलीहाऊस' उभारले. यामध्ये त्यांनी ठिबक सिंचन आणि शेतीचे यांत्रिकीकरण यांसारख्या आधुनिक पद्धतींचा अवलंब केला. यामुळे पाण्याची बचत तर झालीच, पण पिकांची गुणवत्ता आणि उत्पादनही वाढले. आज त्यांच्या शेतात सिमला मिरची, टोमॅटो, बीन्स आणि द्राक्षे यांसारख्या उच्च मूल्य असलेल्या पिकांचे उत्पादन घेतले जाते.
एकात्मिक शेती पद्धतीचा अवलंब (Integrated Farming)
केवळ पिकांवर अवलंबून न राहता त्यांनी एकात्मिक शेती पद्धती स्वीकारली आहे. शेतीला पूरक म्हणून त्यांनी मत्स्यपालन आणि कुक्कुटपालन यांसारख्या उद्योगांची जोड दिली आहे. विशेष म्हणजे, दुष्काळ किंवा पावसाच्या खंडातही शेतीला पाणी मिळावे यासाठी त्यांनी शेततळ्याद्वारे पावसाचे पाणी साठवण्याचे नियोजन केले आहे. यामुळे त्यांच्या शेतीला शाश्वत सिंचनाची खात्री मिळाली आहे.
शासनाची दखल आणि सन्मान
भावना निकम यांच्या या कल्पक आणि धाडसी उपक्रमाची दखल महाराष्ट्र शासनानेही घेतली आहे. शेती क्षेत्रातील त्यांच्या नाविन्यपूर्ण प्रयोगांसाठी २०२१ मध्ये त्यांना महाराष्ट्र सरकारतर्फे 'अभिनव महिला शेतकरी सन्मान पत्र' देऊन गौरविण्यात आले. त्यांच्या शेतीतील यशामुळे त्यांचे कौटुंबिक उत्पन्न तर वाढलेच, पण त्यांची शेती आता आसपासच्या गावातील शेतकऱ्यांसाठी एक 'प्रात्यक्षिक केंद्र' बनली आहे. अनेक शेतकरी त्यांच्या शेताला भेट देऊन आधुनिक तंत्रज्ञान शिकत आहेत.
सुशासनाचा सकारात्मक परिणाम
भावना निकम यांचे यश हे केवळ त्यांच्या कष्टाचे फळ नसून केंद्र आणि राज्य सरकारच्या विविध योजनांच्या प्रभावी अंमलबजावणीचाही परिणाम आहे. पीएम-किसान सन्मान निधी, कृषी पायाभूत सुविधा निधी (AIF), आणि राष्ट्रीय कृषी विकास योजना (RKVY) यांसारख्या योजनांमुळे शेतकऱ्यांना आर्थिक आणि तांत्रिक पाठबळ मिळत आहे. 'गुड गव्हर्नन्स' म्हणजेच सुशासनामुळे सरकारी योजना थेट शेतकऱ्यांच्या बांधापर्यंत कशा पोहोचतात, याचे हे उत्तम उदाहरण आहे.
आज भारत स्वावलंबी कृषी क्षेत्राकडे वाटचाल करत असताना भावना निकम यांच्यासारख्या महिला शेतकरी खऱ्या अर्थाने ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा ठरत आहेत. जिद्द, चिकाटी आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड असेल तर शेतीतूनही सोन्यासारखे पीक घेता येते, हेच त्यांनी सिद्ध केले आहे.